Saqlash joyi
KUAF-logo «TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

 

Numizmatika tanlov fanidan sirtqilar uchun

fani boʻyicha sillabus

 

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja bakalavr Taʼlim yoʻnalishi 60220300 - Tarix
Oʻqish davomiyligi (yil) 5 Semestr 7
Fan nomi Numizmatika tanlov fanidan sirtqilar uchun Fan kodi NM
Taʼlim shakli sirtqi Fan turi tanlov
Fan tili Oʻzbek Modulning davomiyligi 15 hafta
Fanga ajratilgan kredit ECTS:    4    Baholash shakli oraliq: test
joriy: workshop/mustaqil taʼlim/ vazifa/topshiriqlar/davomat
yakuniy: ogʻzaki
Ajratilgan akademik soat hajmi 120 Auditoriya soatlari taqsimoti maʼr sem
20
(aud) 		100
(must)		 10 10
 

2. Fan maqsadi

Mazkur fanning maqsadi Numizmatika fani va uning vazifalari, fanga oid tadqiqotlar, qadimda foydalanilgan pul birliklari hamda numizmatika fanining fan sifatida shakllanish bosqichlarini oʻrgatishdir. Numizmatika fani va uning vazifalari, numizmatikaga oid tadqiqotlar, qadimda foydalanilgan va zamonoviy toʻlov vositalarini fanning shakllanish bosqichlarini oʻrgatishdan iboratdir.

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

Boshlangʻich bilimlar uchun fan qoʻshish

1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi.

4. Taʼlim natijalari

4.1. Bilimlar jihatidan:     

  • Numizmatika fanining vujudga kelishi va uning rivojlanish tarixi va muomila vositasining boshlangʻich toʻlov birliklari toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻlishlari kerak;
  • Talaba Toʻlov birliklari va ularning turlari, dastlabki va zamonaviy toʻlov birliklari toʻgʻrisida maʼlumotga ega boʻlishlari kerak;

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

  • Talaba numizmatika hujjatlarini davrlashtirishda numizmatika manbalar boʻyicha nazariy bilimlarni amalda qoʻllash usullarini oʻzlashtiradi;
  • Arxiv muassasalarida tarixiy nummizmatika hujjatlaridagi mavjud maʼlumotlarni farqlash, davrlashtirish, ulardan ijtimoiy va ilmiy soʻroqlarni bajarishda oʻrganish koʻnikmalariga ega boʻladi.

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va rejalar soatlar hajmi Pos  
1.

Numizmatika faniga kirish va antik davr tangalari

  1. Numizmatika fanining predmeti, maqsad va vazifalari, manbalari.
  2. Antik davrda pul muomalasining vujudga kelishi va dastlabki tangalar.
  3. Ahamoniylar, Arshakiylar va Sosoniylar shohlarining tangalari: turlari va yozuvlari.
  4. Yunon–Baqtriya, Kushon va Xorazm davlatlari tangalari: ikonografiya va metall tarkibi.
 2

1

2.

Ilk o‘rta asr musulmon davlatlari va XIII–XIV asr O‘zbekiston tangalari

  1. Arab xalifaligi davrida pul islohotlari va ilk islomiy dirham va dinarlar.
  2. Somoniylar davrida tangalar: yozuvlari, zarb joylari va siyosiy mazmuni.
  3. XIII–XIV asr Oʻzbekiston (Samarqand, Buxoro va boshqalar) shaharlarida zarb qilingan tangalar.
  4. Ilk oʻrta asr musulmon tangalarining tasnifi va numizmatik manba sifatidagi ahamiyati.
 2

2

3.

Amir Temur va Temuriylar, Shayboniylar va Joniylar davri tangalari

  1. Amir Temur davlatida pul siyosati va tangalar zarb qilish tizimi.
  2. Temuriylar davri tangalari: nominal turlari, dizayni va yozuv xususiyatlari.
  3. Shayboniylar davlati tangalari: zarb joylari, atamalari va savdodagi oʻrni.
  4. Joniylar (Ashtarxoniylar) davrida pul muomalasi va tangalarning oʻziga xos belgilarini tahlil qilish.
 2

3

4.

XVIII–XX asr boshlarida Markaziy Osiyo xonliklari va Rossiya davlati tangalari

  1. Qoʻqon, Xiva xonliklari va Buxoro amirligida XVIII–XIX asrlarda pul tizimi va tangalar zarbi.
  2. Mazkur xonliklar tangalarida mahalliy siyosiy, diniy va madaniy ramzlarning aks etishi.
  3. XX asr boshlarida Buxoro va Xiva pul islohotlari hamda yangi tipdagi tangalar.
  4. Rossiya davlati tangalari (imperiya davri): asosiy tiplari va Markaziy Osiyo hududidagi muomalasi.
 2

4

5.

Yangi davr va hozirgi zamon tangashunosligi: Yevropa, Amerika, Sho‘rolar va Mustaqil O‘zbekiston tangalari

  1. Oʻrta asr oxiri va yangi davr Yevropa davlatlari tangalari: gʻarbiy pul tizimining shakllanishi.
  2. Amerika (ayniqsa AQSh) tangalar tizimi va ularning jahon pul muomalasidagi oʻrni.
  3. Shoʻrolar (SSSR) davri tangalari: nominal tizimi, dizayndagi ideologik ramzlar va islohotlar.
  4. Mustaqil Oʻzbekiston Respublikasi tangalari: milliy valyutaning joriy etilishi, dizayn bosqichlari va yodgorlik (yubiley) tangalar.
 2

5

Jami 10
 

Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan

 

5.2. Seminar mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va rejalar soatlar hajmi POS
Mavzular ID bo'yicha qayta tartiblandi.
Yangi tartibni ko'rish uchun shu yerga kiring!
1.

Numizmatika faniga kirish va antik davr tangalari

  1. Numizmatika fanining predmeti, maqsad va vazifalari, manbalari.
  2. Antik davrda pul muomalasining vujudga kelishi va dastlabki tangalar.
  3. Ahamoniylar, Arshakiylar va Sosoniylar shohlarining tangalari: turlari va yozuvlari.
  4. Yunon–Baqtriya, Kushon va Xorazm davlatlari tangalari: ikonografiya va metall tarkibi.
2

1711

2.

Ilk o‘rta asr musulmon davlatlari va XIII–XIV asr O‘zbekiston tangalari

  1. Arab xalifaligi davrida pul islohotlari va ilk islomiy dirham va dinarlar.
  2. Somoniylar davrida tangalar: yozuvlari, zarb joylari va siyosiy mazmuni.
  3. XIII–XIV asr Oʻzbekiston (Samarqand, Buxoro va boshqalar) shaharlarida zarb qilingan tangalar.
  4. Ilk oʻrta asr musulmon tangalarining tasnifi va numizmatik manba sifatidagi ahamiyati.
2

1712

3.

Amir Temur va Temuriylar, Shayboniylar va Joniylar davri tangalari

  1. Amir Temur davlatida pul siyosati va tangalar zarb qilish tizimi.
  2. Temuriylar davri tangalari: nominal turlari, dizayni va yozuv xususiyatlari.
  3. Shayboniylar davlati tangalari: zarb joylari, atamalari va savdodagi oʻrni.
  4. Joniylar (Ashtarxoniylar) davrida pul muomalasi va tangalarning oʻziga xos belgilarini tahlil qilish.
2

1713

4.

XVIII–XX asr boshlarida Markaziy Osiyo xonliklari va Rossiya davlati tangalari

  1. Qoʻqon, Xiva xonliklari va Buxoro amirligida XVIII–XIX asrlarda pul tizimi va tangalar zarbi.
  2. Mazkur xonliklar tangalarida mahalliy siyosiy, diniy va madaniy ramzlarning aks etishi.
  3. XX asr boshlarida Buxoro va Xiva pul islohotlari hamda yangi tipdagi tangalar.
  4. Rossiya davlati tangalari (imperiya davri): asosiy tiplari va Markaziy Osiyo hududidagi muomalasi.
2

1714

5.

Yangi davr va hozirgi zamon tangashunosligi: Yevropa, Amerika, Sho‘rolar va Mustaqil O‘zbekiston tangalari

  1. Oʻrta asr oxiri va yangi davr Yevropa davlatlari tangalari: gʻarbiy pul tizimining shakllanishi.
  2. Amerika (ayniqsa AQSh) tangalar tizimi va ularning jahon pul muomalasidagi oʻrni.
  3. Shoʻrolar (SSSR) davri tangalari: nominal tizimi, dizayndagi ideologik ramzlar va islohotlar.
  4. Mustaqil Oʻzbekiston Respublikasi tangalari: milliy valyutaning joriy etilishi, dizayn bosqichlari va yodgorlik (yubiley) tangalar.
2

1715

Jami 10

Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№ Topshiriqlar mazmuni POS
1.

Ilmiy numizmatikaning rivojlanishi

1

2.

Pyotr I pul islohoti

2

3.

Mirzo Ulug’bekning 1428 yilgi pul islohoti

3

4.

Numizmatika fanining boshqa fanlar bilan aloqasi

4

5.

Qo‘qon xonligl siyosiy tarixini o‘rganishda tangalarni o’rni

5

6.

Qadimgi Rus tangalari

6

7.

Tangalarda yozuvlarning ifodalanishi

7

8.

Tangalardagi tasvirlar va ularning turlari

8

9.

Ivan III davri tangalari

9

10.

1924-1961-yillarda sovetlar davrida tangalarni zarb etilishi.

10

11.

O‘zbekiston tangalarida tasvirlarni ifodalanishi va “Yubiley” tangalari

11

12.

XVII-XVIII asrlarda yangi mis “dinor”larini zarb qilinishi. Turlari va og’irliklari

12

13.

Tangalarda har hil turdagi jonivor va qushlarning tasvirlanish

13

14.

Qadimgi Rim tangalaridagi tasvirlar

14

15.

Qadimgi So’g’diylardagi tovar-pul munosabatlari

15

16.

Antik davr tangalardagi tasvirlar va ularning ahamiyati

16

   

  Mustaqil taʼlimdan koʻzlangan maqsad va vazifalar – bu talabalarda mustaqil bilim olish koʻnikmalarini shakllantirishdan iborat. Mustaqil taʼlim amaliy mashgʻulotlariga tayyorgarlik koʻrishdan tashqari fan dasturida koʻrsatilmagan, ammo fan boʻyicha talabaning bilim doirasini kengaytiruvchi qoʻshimcha mavzular doirasida berilgan topshiriqlarni bajarishni oʻz ichiga oladi.

 

 

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

  1. Suleymanov R.H., Shonazarov Sh.B. Numizmatika. Darslik. –Toshkent, Fidokor Yosh Avlod, 2023, 172 bet.
  2. Sarimsoqov Abdilatip. O'rta Osiyo numizmatikasi. O‘quv qo‘llanma. Namangan, “Iste’dod ziyo press”, 2023, 160 bet.
  3. Umarov A.Y., Rahmatullayeva A.R. Yordamchi tarix fanlari (O‘zbekiston numizmatikasi). – Toshkent, 2023, 170 bet.
Asosiy adabiyotlar qoʻshish

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

  1. Елизаветин Г. Пулнома. Тошкент, «Ёшгвардия» 1979
  2. Кумеренко Э.И. Нумизматика в школе. М., «Просвещение», 1968.
  3. RaxmatullaevaO, J.Salomov Numizmatika. T.,2012.
Qoʻshimcha adabiyotlar qoʻshish

7.3. Axborot manbaalari

  • www.gov.uz – O’zbekiston Respublikasi xukumat portali.
  • www.lex.uz – O’zbekiston Respublikasi qonun xujjatlari portali
  • www.ziyonet.uz –O’zbekiston Respublikasi ta`lim portali
Internet manbaalarini qoʻshish

 

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

Yangi nazorat turini qo'shish

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (3-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida ogʻzaki shaklda olinadi.

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№ Nazorat turlari Izoh Ball Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Kuzgi semestr
1WorkshopTalabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki51-3 hafta(lar) davomida
2Mustaqil ishTaqdimot / media / yozma / visual shakllarda amalga oshiriladi101-3 hafta(lar) davomida
3Vazifa / topshiriqlarEsse / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi101-3 hafta(lar) davomida
4DavomatTalabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.151-3 hafta(lar) davomida
Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish
Jami 40  
Oraliq imtihon (OI)
1. Test Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha 20 3-hafta
Jami 20  
Yakuniy imtihon (YI)
1. Ogʻzaki Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar 40 Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami 40  
Jami 100  

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho Foiz GPA
A+ 95-100 4.5
A 90-94 4.0
B+ 80-89 3.5
B 70-79 3.0
C+ 65-69 2.5
C 60-64 2.0
F 0-59 0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
  • fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
  • fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
  • berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
  • konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
  • mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
  • fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
  • tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
  • fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
  • fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
  • fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
  • fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
  • bayon qilish ravon boʻlmasa;
  • fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
  • fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
  • fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
  • fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
  • fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
  • fanni bilmasa.

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar: Xomidov Dilshodbek Ilxomjon oʻgʻli,
KUAF, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi dotsenti, t.f.f.d (PhD)
Yangi muallif qo'shsh
Elektron pochta: dilshodbekxomidov@gmail.com
Tashkilot va kafedra: Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi
Taqrizchilar:

O.Komilov - Professor, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)--

R.Ataxanov - KUAF, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)--

Yangi taqrizchi qo'shsh
Talabalarni erkin qabul qilish kuni: Chorshanba-Payshanba, soat 15:00 – 16:00, _306 – xona.

 

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

 

Sillabus «Tarix va ijtimoiy fanlar» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

 

 

       

(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

(imzo)

S.Dadabayev

Fakultet dekani

(imzo)

B.Tojibayev

Kafedra mudiri

(imzo)

D.Xomidov

Fan oʻqituvchisi

Ichki taqriz yuklanmagan

Tashqi taqriz yuklanmagan