Saqlash joyi

«TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

Tarixiy geografiya

fani boʻyicha sillabus

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja	bakalavr		Taʼlim yoʻnalishi	60220300 - Tarix
Oʻqish davomiyligi (yil)	4		Semestr	1
Fan nomi	Tarixiy geografiya		Fan kodi	TG 1105
Taʼlim shakli	kunduzgi		Fan turi	majburiy
Fan tili	Oʻzbek		Modulning davomiyligi	15 hafta
Fanga ajratilgan kredit	ECTS: 5		Baholash shakli	oraliq: test joriy: workshop/mustaqil taʼlim/ vazifa/topshiriqlar/davomat yakuniy: ogʻzaki
Ajratilgan akademik soat hajmi	150		Auditoriya soatlari taqsimoti	maʼr	amal
	60 (aud)	90 (must)		30	30

2. Fan maqsadi

Mazkur fanning maqsadi talabalarda tarixiy geografiya fanining shakllanishi va taraqqiyoti, uning tarixiy fanlarni oʻrganishdagi oʻrni, mintaqamizning boy tarixiy geografiyasi haqida tarixiy-geografik bilim, koʻnikma va malaka shakllantirishdir

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi.

4. Taʼlim natijalari

4.1. Bilimlar jihatidan:

tarixiy geografiya va kartografiyaning vazifalari, tarixiy geografiyaning asosiy boʻlimlari, tarixiy geografiyaning shakllanishi va taraqqiyoti, tarixiy kartografiya va uning asosiy yoʻnalishlari, tarixiy kartografiyaning shakllanishi va taraqqiyotini bilishi kerak;
talaba Oʻrta Osiyoning ibtidoiy jamoa va antik davrdagi tarixiy geografiyasi, Oʻrta Osiyoning oʻrta asrlar va XVIII-XIX asr birinchi yarmidagi tarixiy geografiyasi, mintaqaning Rossiya imperiyasi boshqaruvi davridagi hamda Turkistonning 1917–1924-yillarda tarixiy geografiyasi va ushbu davrlarga oid kartografik tadqiqotlar haqida koʻnikmalarga ega boʻlishi kerak;

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

talaba Oʻzbekistonning 1924–1991-yillardagi tarixiy geografiyasi, mustaqil Oʻzbekistonda tarixiy kartografiya va geografiyaning muammolari va taraqqiyot vazifalari, hozirgi sharoitda Oʻzbekiston Respublikasi tarixiy geografiyasining xususiyatli jihatlarini ilmiy jihatdan oʻrganish malakalariga ega boʻlishi kerak.

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Tarixiy geografiya fanining maqsad va vazifalari. Asosiy bo‘limlari. Kirish. Tarixiy geografiya fanining maqsad va vazifalari. Tarixiy geografiya fani haqidagi ilmiy qarashlar. Tarixiy geografiyaning fan sifatida shakllanishi. Tarixiy geografik manbalar va fanga doir adabiyotlar tarixshunosligi. Tarixiy geografiyaning asosiy boʻlimlari: tabiiy tarixiy geografiya; aholi tarixiy geografiyasi; xoʻjalik (iqtisodiy) tarixiy geografiyasi; siyosiy tarixiy geografiya (shaharlar va oʻlkalar joylashishi, tarixiy voqealar geografiyasi, harbiy harakatlar yoʻnalishlari, janglarning karta-sxemalari, xalq qoʻzgʻolonlari geografiyasi).	2
2.	Tarixiy geografiyani o‘rganishda yordamchi fanlar. O‘rta Osiyo olimlarining tarixiy-geografik merosi. Tarixiy geografiyani oʻrganishda yordamchi fanlarning oʻrni. Oʻrta Osiyo olimlari asarlarining tarixiy geografiya uchun ahamiyati (Al-Xorazmiy, Beruniy, Narshaxiy, Mirxond, Xondamir, Bobur va boshqalar).	2
3.	Тarixiy kartografiyaning asosiy yo‘nalishlari, shakllanishi va taraqqiyoti. Каrta va kartografiya. Kartalarning mazmuniga koʻra boʻlinishi. Tarixiy kartografiya ilmiy fan sifatida. Tarixiy kartalarning turlari (tarixiy-siyosiy, tarixiy-iqtisodiy, tarixiy-harbiy, madaniy-tarixiy va hokazo). Tarixiy kartografiyaning paydo boʻlish bosqichi va taraqqiyoti. Tarixiy kartografiyaning fan sifatida mazmuni va tarixiy-kartografik usullarning tarix fanida qoʻllanilishi. Oʻzbekistonda kartografiya fani tarixi.	2
4.	O‘rta Osiyo olimlarining kartografik tadqiqotlari. O‘ra Osiyo hududi aks etgan xaritalar. Oʻrta Osiyolik olimlarning kartografik tadqiqotlari. Antik davr mualliflarining Oʻrta Osiyoga doir kartografik tadqiqotlari. Gʻarbiy yevropaliklar tuzgan kartalarda Oʻrta Osiyo hududlarining aks ettirilishi va ularning xususiyatlari. Oʻzbekiston hududi Rossiya imperiyasi va sobiq SSSR tarixiy kartalarida. Mustaqil Oʻzbekistonda kartografiya fanining taraqqiyoti.	2
5.	O‘rta Osiyoning ibtidoiy jamoa davri tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo hududida ibtidoiy jamoa tarixiy geografiyasining asosiy jihatlari va xususiyatlari. Temir asri (paleolit, mezolit, neolit) manzilgohlari tarixiy geografiyasi. Arxeologik obyektlar tarixiy geografiyasi. Joytun, Kaltaminor, Tozabogʻyob, Amirobod va boshqa madaniyatlar. Eneolit va bronza (oʻtroq dehqonchilik manzilgohlari, koʻchmanchi qabilalar qoʻrgʻonlari, mozor-qoʻrgʻonlar va hokazo) davridagi manzilgohlar va aholining tarqalishi.	2
6.	Аntik davr O‘rta Osiyo tarixiy geografiyasi. Qadimgi Xorazm, Soʻgʻd va Baqtriyaning tarixiy geografiyasi. Ahamoniylar hukmronligi davrida Oʻrta Osiyo tarixiy geografiyasi (mil. avv. VI-IV asrlar). 2.Asosiy tarixiy viloyatlar, aholi joylashuvi. Oʻrta Osiyo tabiiy geografiyasining xususiyatli jihatlari; shaharlar, davlat birlashmalarining shakllanishi. Aleksandr Makedonskiy harbiy yurishlari va yunon-makedon istilolari davri tarixiy geografiyasi. Spitamen qoʻzgʻoloni tarixiy geografiyasiga tavsif. Salavkiylar davlati hukmronligi davrida Soʻgʻd (Soʻgʻdiyona) va Baqtriyaning tarixiy geografiyasi. Maʼmuriy-hududiy boʻlinish, shaharlar va asosiy mintaqalar. 4.Yunon-Baqtriya podsholigi tarixiy geografiyasi. Buyuk Ipak yoʻliga tarixiy-geografik tavsif. Asosiy yoʻnalish va tarmoqlari. Kushon podsholigi tarixiy geografiyasi.	2
7.	O‘rta Osiyoning ilk o‘rta asrlar va arab xalifaligi boshqaruvi davri tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo hududida ilk feodal davlatlarning tashkil topishi. Eftaliylar davlati tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo Turk hoqonligi tarkibida (VI-VII asrlarga tarixiy geografik tavsif). 3.Arab xalifaligining Oʻrta Osiyoni istilo qilish tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo Arab xalifaligi tarkibida. Tarixiy-siyosiy geografiya. Oʻrta Osiyoda xalifalik hokimiyatiga qarshi xalq harakatlari geografiyasi (Muqanna va hokazo).	2
8.	IX–XIV asr o‘rtalarida O‘rta Osiyoning tarixiy geografiyasi. IX asrda Oʻrta Osiyoda mustaqil davlatlarning tashkil topishi. Tohiriylar va Safforiylar davlatining tarixiy geografiyasi. Somoniylar davlatining tarixiy geografiyasiga tavsif (chegaralari, iqtisodiy aloqalari, shaharlar). Qoraxoniylar davlatining tashkil topishi va tarixiy geografiyasiga tavsif. Xorazmning Maʼmun, Gʻaznaviy va Saljuqiylar davlatlari davridagi tarixiy geografiyasiga tavsif. Turkiy tili oʻzbek xalqining shakllanishi va uning asosiy davrlari. Xorazmshohlar (anushteginlar) davlati va uning tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyoga moʻgʻullar bosqini. Oʻrta Osiyo xalqlarining bosqinchilarga qarshi harakatlari tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyoning moʻgʻul uluslari (Chigʻatoy ulusi, Oltin Oʻrda) tarkibidagi tarixiy geografiyasi: Kebekxon islohotlari va Movarounnahrning maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Chigʻatoy ulusining qulashi. Movarounnahrning XIV asrning 50–60-yillaridagi va moʻgʻul xonlarining yurishlariga qarshi kurashlari tarixiy geografiyasi.	2
9.	Amir Temur va temuriylar davri tarixiy geografiyasi. Amir Temur davlatining shakllanishi va taraqqiyoti (maʼmuriy-siyosiy chegaralar, harbiy yurishlar va hokazo). Temuriylar davlatining tarixiy geografiyasi (XV asr). Ulugʻbekning Movarounnahrdagi davlati. XV asr oxirida Oʻrta Osiyoning tarixiy geografiyasi	2
10.	XVI–XVIII asr birinchi yarmida O’rta Osiyodagi tarixiy geografik jarayonlar. Koʻchmanchi oʻzbeklarning Dashti Qipchoqdagi davlati (Abulxayrxon davlati) va uning Shayboniyxon tomonidan tiklanishi (tarixiy-geografik tavsifi). Temuriylar va shayboniylar oʻrtasidagi kurashlar tarixiy geografiyasi. Shayboniylar davlati tarixiy geografiyasi. Etnik jarayonlar. Ashtarxoniylar va Xorazm davlatining tarixiy geografiyasi. Shayboniylar, ashtarxoniylar davlatlari va Xorazmning siyosiy va iqtisodiy geografiyasi (XVI-XVIII asrning birinchi yarmi).	2
11.	O’rta Osiyo xonliklari tarixiy geografiyasi (XVIII asr ikkinchi yarmi-XIX asr birinchi yarmi). Buxoro amirligi, Xiva va Qoʻqon xonliklarining siyosiy tuzilishi va maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Xoʻjalik, xalqlar, savdo aloqalari va tarixiy demografiyasiga tavsif. Oʻrta Osiyoni geografik va kartografik jihatdan oʻrganilishi.	2
12.	O‘rta Osiyoning Rossiya imperiyasi boshqaruvi davridagi tarixiy geografiyasi. Rossiya imperiyasining istilo geografiyasi. Asosiy istehkomlar, harbiy yurishlar tarixiy geografiyasi. 1865–1867-yillarda Turkiston. 1867-yilda general-gubernatorlikning tashkil topishi, chegaralari va maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Rossiya–Buxoro (1868 y) va Rossiya–Xiva (1873 y) urushlari; chegaralarning oʻzgarishi. XIX asr 80–90-yillari va XX asr boshlarida Turkiston oʻlkasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Buxoro amirligi va Xiva xonligi tarixiy geografiyasi. Qoʻqon xonligining tugatilishi. Xoʻjalik tarixiy geografiyasidagi oʻzgarishlar.	2
13.	1917-1924 yillarda Turkiston o’lkasi tarixiy geografiyasi. 1917-yil fevralidan soʻng Turkiston oʻlkasi. 1917–1920-yillardagi keskin harbiy-siyosiy kurashlar davrining tarixiy geografiyasiga tavsif. Turkiston muxtoriyati. Turkiston ASSR va uning tarixiy geografiyasi. 1917–1920-yillarda Buxoro va Xiva xonliklarining tarixiy geografiyasi. BXSR va XXSRning topishi.	2
14.	O‘zbekistonning tarixiy geografiyasi (1924-1991-yillar). Oʻzbekistonning 1924–1938-yillardagi chegaralari va maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Oʻzbekistonning XX asr 40–80-yillaridagi maʼmuriy-hududiy boʻlinish tizimi. Hududiy boʻlinishdan soʻng Oʻrta Osiyo chegaralari 1936 yilda Qoraqalpogʻistonning avtonom respublika sifatida Oʻzbekiston tarkibiga kirishi. Sovet davrida Oʻzbekistonning xoʻjaligi, aholi va tabiiy geografiyasi.	2
15.	O‘zbekiston Respublikasi tarixiy geografiyasi Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-geografik tavsifi va maʼmuriy-hududiy tuzilishi. Respublikaning aholi geografiyasi. Sanoat va qishloq xoʻjaligi geografiyasi. Transport va aloqa yoʻllari. Tarixiy geografiya va kartografiya fani taraqqiyoti va tadqiqotlar tahlili.	2
Jami		30

5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Tarixiy geografiyaning metodi, predmeti va vazifalari. Tarixiy geografiyaning asosiy boʻlimlari. Tarixiy-geografik tadqiqotlarning asosiy metodlari. Tarixiy geografiya fan sifatida.	2
2.	Tarixiy geografiyaning vazifalari. Tarixiy geografiyaning asosiy bo‘limlari. Tarixiy kartografiyama mqsad, vazifalari va asosiy boʻlimlari. Tarixiy kartografik va geografik tadqiqotlar tarixshunosligi. Tarixiy geografiyaning asosiy boʻlimlari.	2
3.	Tarixiy geografiyaning shakllanishi va taraqqiyoti. Tarixiy geografiya haqida ilmiy tushuncha. Tarixiy geografiyaning paydo boʻlish bosqichi va taraqqiyoti. Oʻrta osiyolik olimlarning tadqiqotlari.	2
4.	Tarixiy kartografiya va uning asosiy yo‘nalishlari Tarixiy kartalarni oʻrganishning tarixnavislik jihatlari. Ilk tarixiy atlaslarning xususiyatli jihatlari. ʼrta osiyolik olimlarning kartografik tadqiqotlari. Rossiya imperiyasi va sobiq SSSRda tarixiy kartografiya	2
5.	Tarixiy kartografiyaning shakllanishi va taraqqiyoti Kartografiya haqida ilmiy tushuncha. Kartalarning mazmuniga koʻra boʻlinishi. Tarixiy kartografiya ilmiy fan sifatida. Tarixiy kartografiyaning paydo boʻlish bosqichi va taraqqiyoti. 3.Tarixiy-oʻquv kartalar. Tarixiy kartalarni oʻrganishning tarixnavislik jihatlari. Ilk tarixiy atlaslarning xususiyatli jihatlari. Oʻrta osiyolik olimlarning kartografik tadqiqotlari. Rossiya imperiyasi va sobiq SSSRda tarixiy kartografiyasi	2
6.	O‘rta Osiyoning ibtidoiy jamoa va antik davrdagi tarixiy geografiyasi. Arxeologik obʼektlar tarixiy geografiyasi. Qadimgi Xorazm, Soʻgʻd va Baqtriyaning tarixiy geografiyasi. Aleksandr Makedonskiy harbiy yurishlariva yunon-makedon istilolari davri tarixiy geografiyasi.	2
7.	O‘rta Osiyoning o‘rta asrlardagi tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo Turk hoqonligi tarkibida (VI-VII asrlarga tarixiy geografik tavsif). XI asrda Oʻrta Osiyoda mustaqil davlatlarning tashkil topishi. Tohiriylar va Safforiylar davlatining tarixiy geografiyasi. Oʻrta Osiyo xalqlarining bosqinchilarga qarshi harakatlari tarixiy geografiyasi	2
8.	O‘rta Osiyo davlatlarining XVIII-XIX asr birinchi yarmidagi tarixiy geografiyasi. Etnik jarayonlar, oʻzbek xalqi shakllanish jarayonining tugallanishi. XVII-XIX asrning ikkinchi yarmida Buxoro amirligi, Xiva va Qoʻqon xonliklarining siyosiy-maʼmuriy va maʼmuriy-hududiy boʻlinishlari, xoʻjalik, xalqlar, savdo aloqalari va tarixiy demografiyasiga tavsif. Yevropa va sharq mamlakatlarida davr tarixiy xaritalari va ularning ahamiyati.	2
9.	O‘rta Osiyoning chor Rossiyasi boshqaruvi davridagi tarixiy geografiyasi. Rossiya imperiyasi bosqini arafasida Oʻrta Osiyoni geografik va kartografik jihatdan oʻrganilishi. 1865-1867 yillarda Turkiston viloyati. 1867 yilda general-gubernatorlikning tashkil topishi, chegaralari va maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. XIX asr 80-90 yillari va XX asrboshlarida Turkiston oʻlkasining maʼmuriy-hududiy boʻlinishi. Buxoro amirligi va Xiva xonligi tarixiy geografiyasi.	2
10.	1917–1924-yillarda Turkiston. O‘zbekistonning 1924–1938-yillardagi chegaralari va ma’muriy-hududiy bo‘linishi. 1917-1920 yillardagi keskin harbiy-siyosiy kurashlar davrining tarixiy geografiyasiga tavsif. Turkiston muxtoriyati. Turkiston ASSR va uning tarixiy geografiyasi. 1917-1920 yillarda Buxoro va Xiva xonliklarining tarixiy geografiyasi. BXSR va XXSRining tashkil topishi.	2
11.	O‘zbekistonning XX asr 40–80-yillaridagi ma’muriy-hududiy bo‘linish tizimi. Oʻzbekistonning XX asr 40-80 yillaridagi maʼmuriy-hududiy boʻlinish tizimi. 1932 yilda Qoraqalpogʻiston ASSRning tashkil etilishi. 1936 yilda Qoraqalpogʻistonning avtonom respublika sifatida Oʻzbekiston tarkibiga kirishi..	2
12.	Sovet davrida O‘zbekiston, Qozog‘iston va Tojikiston chegarasining o‘zgarishlari. Oʻzbekiston poytaxtlari. Sovet davrida Oʻzbekiston, Qozogʻiston chegarasining oʻzgarishlari. Tojikiston chegarasining oʻzgarishlari.	2
13.	O‘zbekistonning xo‘jaligi, aholi va tabiiy geografiyasi. Oʻzbekistonning xoʻjaligi, aholi va tabiiy geografiyasi. Oʻzbekistonning aholi. Tabiiy geografiyasi.	2
14.	O‘zbekiston Respublikasining tarixiy geografiyasi (1991–2017-yillar). Oʻzbekiston Respublikasining tabiiy-geografik tavsifi va maʼmuriy-hududiy tuzilishi. Respublikaning aholi geografiyasi. Sanoat va qishloq xoʻjaligi geografiyasi. Transport va aloqa yoʻllari.	2
15.	O‘zbekistonda tarixiy geografiya fani taraqqiyoti vazifalari. Oʻzbekistonda tarixiy geografiya fani taraqqiyoti vazifalari. Oʻzbekistonda tarixiy geografiya fani tadqiqot uslublari.	2
Jami		30

Seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Seminar oʻtish nazarda tutilmagan

Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№	Topshiriqlar mazmuni
Mavzular ID bo'yicha qayta tartiblandi. Yangi tartibni ko'rish uchun shu yerga kiring!
1.	Tarixiy kartografiya va uning xususiyatlari.
2.	Tarixiy kartografiyaning shakllanishi va taraqqiyoti.
3.	Qadimgi davr O‘rta Osiyo tarixiy geografiyasi.
4.	O‘rta Osiyodagi tarixiy hududlar va qadimgi xalqlarning joylashuvi.
5.	Ahamoniylar va Aleksandr Makedonskiy yurishlari davrida O‘rta Osiyo.
6.	O‘rta Osiyoning Salavkiylar, Yunon-Baqtriya davlatlari daridagi tarixiy geografiyasi.
7.	Qang‘, Dovon, Kushon davlatlari tarixiy geografiyasi.
8.	Buyuk Ipak Yo‘li geografiyasi.
9.	O‘rta Osiyoning ilk o‘rta asrlardagi tarixiy geografiyasi.
10.	Eftallar davlati va Turk xoqonligining iqtisodiy va demografik geografiyasi.
11.	Arablarning O‘rta Osiyoni istilo qilishi
12.	Tohiriylar, Somoniylar, Qoraxoniylar, G‘aznaviylar, Saljuqiylar, Qoraxitoylar davri tarixiy geografiyasi.
13.	Xorazmshohlar davri tarixiy geografiyasi.
14.	Mo‘g‘ullarning O‘rta Osiyoni istilo qilishi. Mo‘g‘ul uluslari davrida O‘rta Osiyo. Amir Temur va temuriylar davri tarixi geografiyasi.
15.	O‘rta Osiyoning Shayboniylar, Ashtarxoniylar, Xiva xonligi (XVI–XVIII asrlar) davridagi tarixiy geografiyaci.
16.	XVIII asrning ikkinchi yarmi–XIX asrning birinchi yarmida Buxoro amirligi, Qo‘qon va Xiva xonliklari tarixiy geografiyasi.
17.	O‘rta Osiyoning chor Rossiyasi tomonidan bosib olinishi. O‘rta Osiyo ma’muriy-hududiy chegarasining o‘zgarishi.
18.	Mustamlaka davridagi O‘rta Osiyo tarixiy geografiyasi.
19.	Turkiston general-gubernatorligining siyosiy-hududiy bo‘linishi.
20.	XIX asr oxiri–XX asr boshlarida milliy-ozodlik harakati geografiyasi.
21.	1917–1924-yillar O‘rta Osiyoning tarixiy geografiyasi.
22.	Turkistondagi milliy-hududiy chegaralanish. Sovetlar davrida O‘zbekistonning tarixiy geografiyasi
23.	O‘zbekiston Respublikasi tarixiy geografiyasi
24.	Tarixiy geografiyaning metodi, predmeti va vazifalari.
25.	Tarixiy geografiyaning fan sifatidagi o‘rni va taraqqiyoti.

Talaba berilgan vazifalarni taqdimot/media/yozma/viziual koʻrinishida himoya qiladi. Talabalar auditoriyada olgan nazariy bilimlarini mustahkamlash va seminar mashgʻulotlarini bajarish koʻnikmasini hosil qilish uchun mustaqil taʼlim tizimiga asoslanib mustaqil ish bajaradilar. Bunda ular asosiy va qoʻshimcha adabiyotlarni oʻrganib hamda Internet saytlaridan foydalanib referatlar va ilmiy dokladlar tayyorlaydilar, seminar mashgʻulot mavzusiga doir uy vazifalarini bajaradilar.

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

Ilhomov Z.A. “Tarixiy geografiya” darslik Toshkent: "METODIST NASHRIYOTI" 2023.
Saidboboyev Z. Tarixiy geografiya. Darslik. – T.: Noshir, 2010.

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

Мирзиёев Ш.М. Янги Ўзбекистон стратегияси. – Тошкент: “O‘zbekiston” нашриёти, 2021. 464 бет.
Саидбобоев З. Европада Ўрта Осиёга оид тарихий-картографик маълумотлар (ХVI–XIX асрлар). – Т.: “Фан”, 2008.
Миpзиёeв Ш.М. Xaлқимиз poзилиги бизнинг фaoлиятимизгa бepилгaн энг oлий бaҳoдиp. 2-жилд. – Т.: «Ўзбeкистoн», 2018.
Миpзиёeв Ш.М. Нияти улуғ xaлқнинг иши ҳaм улуғ, ҳaёти ёpуғ вa кeлaжaги фapoвoн бўлaди. 3-жилд. – Т.: «Ўзбeкистoн», 2019.
Миpзиёeв Ш.М. Миллий тиклaнишдaн – миллий юксaлиш сapи. 4 – жилд. - Тoшкeнт: Ўзбeкистoн, 2020. - 567 б.
Mirziyoyev Shavkat Miromonovich Yangi Oʻzbekistonda erkin va faravon yashaylik. 5-jild. Toshkent: “Oʻzbekiston” nashriyoti, Oʻzbekiston 2023. -408 b.
Миpзиёeв Ш.М. Янги Ўзбекистонда тараққиёт стратегияси асосида демократик ислоҳотлар йўлини қатъий давом эттирамиз. 6-жилд. Тошкент: “Oʻzbekiston” нашриёти, 2023. – 536 б.
. Миpзиёeв Ш.М. Ҳозирги замон ва Янги Ўзбекистон. “Oʻzbekiston” нашриёти, 2024. – 560 б.

7.3. Axborot manbaalari

http://www.ziyo.net
http://www.maphistory.info/
http://www.history.ru
http://academic.emporia.edu/aberjame/map/h_map/h_map.htm
https://www.geography.wisc.edu/histcart/

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida ogʻzaki shaklda olinadi.

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№	Nazorat turlari	Izoh	Ball	Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Kuzgi semestr
1	Workshop	Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki	5	2-13 hafta(lar) davomida
2	Mustaqil ish	Taqdimot / media / yozma / visual shakllarda amalga oshiriladi	10	4-14 hafta(lar) davomida
3	Vazifa / topshiriqlar	Esse / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi	10	4-13 hafta(lar) davomida
4	Davomat	Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.	15	4-13 hafta(lar) davomida
Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish
Jami			40
Oraliq imtihon (OI)
1.	Test	Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan	20	8-hafta
Jami			20
Yakuniy imtihon (YI)
1.	Ogʻzaki	Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar	40	Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami			40
Jami			100

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho	Foiz	GPA
A+	95-100	4.5
A	90-94	4.0
B+	80-89	3.5
B	70-79	3.0
C+	65-69	2.5
C	60-64	2.0
F	0-59	0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
bayon qilish ravon boʻlmasa;
fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
fanni bilmasa.

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar:	Raimjonov Ziyoxiddin Raxmonjon oʻgʻli, KUAF, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh
Elektron pochta:	ziyosh07@gmail.com
Tashkilot va kafedra:	Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi
Taqrizchilar:	S.N.Yusupova - Andijon davlat pedagogika instituti Tarix kafedrasi dotsenti, t.f.b.f.d. PhD, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- B.Tojibayev - KUAF, Tarix va ijtimoiy fanlar kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi taqrizchi qo'shsh
Talabalarni erkin qabul qilish kuni:	seshanba-chorshanba, soat 15:00 – 16:00, ______ – xona.

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

Sillabus «Tarix va ijtimoiy fanlar» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

^(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

^(imzo)

S.Dadabayev

Fakultet dekani

^(imzo)

B.Tojibayev

Kafedra mudiri

^(imzo)

Z.Raimjonov

Fan oʻqituvchisi