![]() |
«TASDIQLAYMAN» Akademik ishlar boʻyicha prorektor I. Gʻ. Mamajonov ________________________ «____»________________ 2025-yil |
Adabiyotshunoslik nazariyasi
fani boʻyicha sillabus
1. Umumiy maʼlumotlar
2. Fan maqsadi
Mazkur fanning maqsadi bаdiiy аdаbiyotning umuminsоniy mоhiyati, аdаbiy-nаzаriy tаfаkkur tаriхidаgi oʻzigа хоsliklаr, bаdiiy аsаr mаvzusi vа pоetik gʻоyasi, pоetik tаfаkkurgа хоs bеlgilаr, bаdiiy ijоd qоnuniyatlаri vа ijоd psiхоlоgiyasi, bаdiiy аdаbiyotning ijtimоiy hаyotdаgi oʻrni, bаdiiy аsаrni qаbul qilish mаsаlаlаri, jаhоn аdаbiyotshunоsligidа kеchаyotgаn jаrаyonlаr hаqidа bilimgа egа boʻlish.
3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar
1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi.
4. Taʼlim natijalari
4.1. Bilimlar jihatidan:
- badiiy adabiyotning umuminsoniy mohiyati, adabiy-nazariy tafakkur tarixidagi oʻziga xosliklar, badiiy asar mavzusi va gʻoyasi, poetik tafakkurga xos belgilar, badiiy ijod qonuniyatlari va ijod psixologiyasi, badiiy adabiyotning ijtimoiy hayotdagi oʻrni, badiiy asarni qabul qilish masalalari, jahon adabiyotshunosligida kechayotgan jarayonlar haqida bilimlarga ega boʻladilar.
4.2. Koʻnikmalar jihatidan:
- “Adabiyot nazariyasi” fani boʻyicha bakalavr talaba badiiy adabiyotning umuminsoniy mohiyati, adabiy-nazariy tafakkur tarixidagi oʻziga xosliklar, badiiy asar mavzusi va poetik gʻoyasi, poetik tafakkurga xos belgilar, badiiy ijod qonuniyatlari va ijod psixologiyasi, badiiy adabiyotning ijtimoiy hayotdagi oʻrni, badiiy asarni qabul qilish masalalari, jahon adabiyotshunosligida kechayotgan jarayonlar haqida tasavvurga ega boʻladi;
- Ushbu fan doirasida talaba adabiyotshunoslik nazariyasining tarix, falsafa, psixologiya va boshqa ijtimoiy fanlar bilan bogʻliqligini, adabiyotshunoslik ilmi va adabiy jarayondagi nazariy masalalarni, badiiy asarning shakl va mazmuniga oid nazariy qarashlarni, lirikaning poetik foydalana oladi. Shuningdek, nazariy bilim olgan bakalavr talaba adabiy manbalarga nazariy baho bera olish.
5. Fan mazmuni
5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni
| № | Mavzu va rejalar Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
soatlar hajmi |
|---|---|---|
| 1. |
Kirish. Adabiyotshunoslik asoslari fan sifatida
|
2 |
| 2. |
Badiiy adabiyotning ikkiyoqlama mohiyati
|
2 |
| 3. |
Badiiy obraz va obrazlilik. Badiiy obraz spestifikasi
|
2 |
| 4. |
|
2 |
| 5. |
Mavzu: Badiiy asarda shakl va mazmun
|
2 |
| 6. |
|
2 |
| 7. |
Badiiy asar kompozitsiyasi. Epik asar kompozitsiyasi
|
2 |
| 8. |
Lirik va dramatik asar kompozitsiyasi
|
2 |
| 9. |
|
2 |
| 10. |
Badiiy tasvir va ifoda vositalari
|
2 |
| 11. |
Badiiy san’atlar va mumtoz qofiya
|
2 |
| 12. |
|
2 |
| 13. |
|
2 |
| 14. |
|
2 |
| 15. |
|
2 |
| Jami | 30 | |
Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan
5.2. Seminar mashgʻulotlari mazmuni
| № | Mavzu va rejalar Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
soatlar hajmi |
|---|---|---|
| 1. |
Adabiyotshunoslikning tarkibiy qismlari
|
2 |
| 2. |
Adabiyotning ijtimoiy tabiatini belgilovchi omillari.
|
2 |
| 3. |
Badiiy adabiyotning ijtimoiy ong shakllari orasidagi o‘rni va vazifalari.
|
2 |
| 4. |
|
2 |
| 5. |
Badiiy asarda shakl va mazmun unsurlarining uyg‘unligi.
|
2 |
| 6. |
Badiiy asarda obrazlar sistemasi.
|
2 |
| 7. |
Badiiy asarda syujet elementlari. Konflikt va uning turlari
|
2 |
| 8. |
|
2 |
| 9. |
Adabiy asarlarni turlarga ajratish tamoyillari. Epik tur va uning janrlari
|
2 |
| 10. |
Hozirgi she’riyatdagi lirik janrlar xususiyati.
|
2 |
| 11. |
Badiiy nutq qurilishi. Nutqiy semantika
|
2 |
| 12. |
|
2 |
| 13. |
|
2 |
| 14. |
Immanent va Kontekstual tahlil turlari asosida hozirgi adabiy jarayondagi asarlrni tahlil qilish
|
2 |
| 15. |
Hozirgi adabiy jarayon manzaralari
|
2 |
| Jami | 30 | |
Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan
6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari
| № | Topshiriqlar mazmuni Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
|---|---|
| 1. |
Badiiy adabiyot haqida adabiyotshunoslikdagi bahslar to‘g‘risida shaxsiy muloxazalarni yozish. |
| 2. |
Aristotelning “Poetika” asarlarini o‘rganish. |
| 3. |
Alisher Navoiyning “Majolis un nafois” asarini o‘rganish |
| 4. |
Cho‘lponning “Adabiyot nadur?” maqolasi bilan tanishish va shu savolga shaxsiy mulohaza tayyorlash |
| 5. |
Fitratning “Adabiyot qoidalari”, “Aruz haqida” asarlarini o‘rganish. |
| 6. |
O.Sharafiddinov asarlari bo‘yicha taqdimot tayyorlash. |
| 7. |
A.Rasulovning “Badiiylik bezavol yangilik” asari tahlili |
| 8. |
Matyoqub Qo‘shjonovning “O‘zbekning o‘zligi” kitobini o’qib tahlil qilish |
| 9. |
N.Karimovning asar va maqolalari bilan tanishish. |
| 10. |
B.Karimovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 11. |
Individual obraz, xarakter, tipik obrazlarni bir asar doirasida aniqlash va tavsif yozish. |
| 12. |
Jadid adabiyoti namunalari misolida motiv obrazlar mavzusida tezes tayyorlash. |
| 13. |
Mumtoz adabiyot janrlaridan namunalar yod olish va tahlil qilish |
| 14. |
Badiiy asarlardagi peyzaj, portretlardan parchalar yod olish |
| 15. |
Epik asar kompozitsiyasini tahlil qilish |
| 16. |
Lirik asar kompozitsiyasini tahlil qilish |
| 17. |
Dramatik asar kompozitsiyasini tahlil qilish |
| 18. |
Mutoz adabiyot namunalari asosida toposlarni aniqlash. |
| 19. |
I.G‘afurov asarlari bilan tanishish va taqdimot tayyorlash |
| 20. |
I.Haqqulning “Navoiyga qaytish” kitobini o’qib tahlil qilish |
| 21. |
Q.Yo‘ldoshning “Badiiy tahlil asoslari”ni o’qish |
| 22. |
Umarali Normatovning “Ijod sehri” kitobini mutolaa qilish |
| 23. |
D.Quronovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 24. |
A.Hayitmetovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 25. |
B.Sarimsoqovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 26. |
Z.Qobilovaning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 27. |
U.Hamdamovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 28. |
B.Rahmonovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 29. |
N.Jobborovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
| 30. |
M.Asadovning adabiyotshunoslikka oid maqolalarini o‘qib, tahlil qilish. |
Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, kazus yoki media koʻrinishida topshirishadilar.
7. Foydalanilgan adabiyotlar:
7.1. Asosiy adabiyotlar
- Quronov D. Adabiyot nazariyasi asoslari. Darslik. Toshkent: Akademnashr, 2019, 480 b.
- Ulug‘ov A. Adabiyotshunoslik nazariyasi. Darslik. Toshkent: G‘.G‘ulom nashriyoti, 2018.360 b
7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar
- Boboyev T. Adabiyotshunoslik asoslari. Darslik – T.: O‘zbekiston , 2000. 232 b.
- Haqqul I . Hayot. Adabiyot. Abadiyat. Maqolalar to’plami. -T.: Tafakkur, 2019. 246 b.
- Karimov B. Adabiyotshunoslik metodologiyasi. Darslik. – T.: Muharrir, 2011. 324 b.
7.3. Axborot manbaalari
- Ziyouz.com
- https://namdu.uz
Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova
8. Fanni baholash mezoni va rejasi
8.1. Talabalar bilimini baholash turlari
Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).
Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:
- Amaliy mashgʻulot. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;
- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi;
- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;
- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.
Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.
Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida yozma shaklda olinadi.
8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni
| № | Nazorat turlari | Izoh | Ball | Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi) |
|---|---|---|---|---|
| Joriy baholash (JB) | ||||
| Kuzgi semestr | ||||
| 1 | Amaliy mashgʻulot | Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki | 5 | 2-14 hafta(lar) davomida |
| 2 | Mustaqil ish | Taqdimot / media / hisobot shakllarda amalga oshiriladi | 10 | 4-14 hafta(lar) davomida |
| 3 | Vazifa / topshiriqlar | Taqdimot / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi | 10 | 4-13 hafta(lar) davomida |
| 4 | Davomat | Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi. | 15 | 4-13 hafta(lar) davomida |
| Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish | ||||
| Jami | 40 | |||
| Oraliq imtihon (OI) | ||||
| 1. | Ogʻzaki | Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha | 20 | 8-hafta |
| Jami | 20 | |||
| Yakuniy imtihon (YI) | ||||
| 1. | Yozma | Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar | 40 | Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng |
| Jami | 40 | |||
| Jami | 100 | |||
8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi
| Baho | Foiz | GPA |
|---|---|---|
| A+ | 95-100 | 4.5 |
| A | 90-94 | 4.0 |
| B+ | 80-89 | 3.5 |
| B | 70-79 | 3.0 |
| C+ | 65-69 | 2.5 |
| C | 60-64 | 2.0 |
| F | 0-59 | 0 |
Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.
Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
- fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
- fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
- berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
- konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
- mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
- fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
- tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;
b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
- fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
- fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
- fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
- fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.
c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
- fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
- bayon qilish ravon boʻlmasa;
- fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
- fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
- fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
- fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
- fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
- fanni bilmasa.
9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar
|
1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi. 2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi. 3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas. 4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi. |
5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno. 6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi. 7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi. |
10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot
| Mualliflar: |
Qodirov Abdulazizbek Luqmonjon oʻgʻli, KUAF, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh |
|---|---|
| Elektron pochta: |
qodirovabdulaziz514@gmail.com |
| Tashkilot va kafedra: | Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi |
| Taqrizchilar: |
G.Bektasheva - KUAF, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi katta oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- M.Tojibayeva - ADPI, filologiya fanlari doktori, professor, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi taqrizchi qo'shsh |
| Talabalarni erkin qabul qilish kuni: | Chorshanba-Payshanba, soat 15:00 – 16:00, B 214 – xona. |
Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Sillabus «Oʻzbek va rus filologiyasi» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.
|
(imzo) Gʻ.Xolbutayev Akademik ishlar departamenti boshligʻi |
(imzo) S.Dadabayev Fakultet dekani |
(imzo) F.Xabibullayeva Kafedra mudiri |
(imzo) A.Qodirov Fan oʻqituvchisi |
