![]() |
«TASDIQLAYMAN» Akademik ishlar boʻyicha prorektor I. Gʻ. Mamajonov ________________________ «____»________________ 2025-yil |
Fizik va kolloid kimyo
fani boʻyicha sillabus
1. Umumiy maʼlumotlar
2. Fan maqsadi
Mazkur fanning maqsadi umumiy, noorganik, organik, analitik kimyo fanlaridan olgan bilimlarini mustahkamlab, biologik, farmatsevtik, toksikologik kimyo, farmakogneziya, dori turlari texnologiyasi, farmakologiya kabi fanlarni toʻliq va chuqur oʻzlashtirishlari uchun nazariy tayyorlashdir. Undan tashqari, bu fan farmatsiyada keng qoʻllanadigan fizik-kimyoviy usullarning nazariy asosini beradi.
3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar
4. Taʼlim natijalari
4.1. Bilimlar jihatidan:
- Fizik va kolloid kimyo uslublarining farmatsiyadagi, farmatsеvtik amaliyotdagi va izlanishlardagi roli; fizik va kolloid kimyoning asosiy boʻlimlari; fizik va kolloid kimyo taraqqiyotining asosiy bosqichlari va hozirgi holati to‟g‟risida tasavvurga ega boʻlishiOrganizmdagi kimyoviy elementlar, ularning miqdoriy tarkibi va vazifalari. Organizmda elementlar bioakumulyatsiyasining oʻzgarishi bilan yuzaga keluvchi kasalliklarini bilishi kerak.
- Metabolizm va energiya oʻrtasida oʻzaro bogʻliqlik. Termodinamikaning birinchi qonuni. Sistema va uning holat funksiyalari haqida bilimga ega boʻlishi kerak. Odam organizmi ochiq termodinamik sistema ekanligi.
- Toʻqimalar va organizm suyuqliklarining elektr oʻtkazuvchanligi, tibbiyotda tashxis hamda davolashda elektrokimyoviy usullarni qoʻllanilishi. Ionlar konsentratsiyalarini aniqlashning elektrokimyoviy usullari haqida maʼlumotga ega boʻlishi kerak.
- Klinik laboratoriyalardagi konduktometriya va potensiometriya usullari haqidagi tushuncha va koʻrsatmalarni bilishi lozim.Biologik suyuqliklarning biokimyoviy tahlilida ushbu usullarning qoʻllanilishi.
- Antibiotiklar. Alkaloidlar ularni tuzilishi va reaksiya mexanizmlarini bilishi kerak. Farmatsiyada ushbu biologik faol moddalarning qoʻllanish oʻrinlarini bilish.
- Kimyoviy kinеtika va kataliz asoslari; kimyoviy kinеtika nazariyasi haqidagi tushunchalar;
- Sathdagi hodisalar. Adsorbtsiya nazariyasi; kolloid kimyoning asoslari va qonunlarini o‟rganishda tegishli tahlil usullarini qo‟llashi, yuzaga keladigan muammolarni to‟g‟ri уechimini topish koʻnikmalariga ega boʻlishi kerak.
4.2. Koʻnikmalar jihatidan:
- Kimyo laboratoriyasidagi tehnika xavfsizligi qoidalarini;
- Miqdoriy tahlil uchun: tarozi, byuretka, pipetka, indikatorlar bilan ishlash koʻnikmasini shallantirish;
- Olingan bilimlarni analitik, farmatsеvtik, toksikologik kimyo, farmakognoziya va dorilar tеxnologiyasida qoʻllay olish kеrak
- Fizik va kolloid kimyo boʻyicha oʻquv adabiyotlari va maʼlumotnomalardan foydalana bilish-biologik axamiyatga ega bo„lgan birikmalarning kimyoviy va fizikaviy xossalarini taxlil qilish uchun zarur bo„lgan kimyoviy laboratoriya ishlarini bajarishni biladiSuv tarkibidagi Mg2+ ionlariga hos miqdoriy tahlil amaliy koʻnikmasiga ega boʻlish;
- Olingan bilimlarni analitik, farmatsеvtik, toksikologik kimyo, farmakognoziya va dorilar tеxnologiyasida qoʻllay olish kеrak.
5. Fan mazmuni
5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni
Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan
Seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Seminar oʻtish nazarda tutilmagan
5.2. Laboratoriya mashgʻulotlari mazmuni
6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari
| № | Topshiriqlar mazmuni |
|---|---|
| 1. |
Issiqlik va ish; izotеrmik, izoxorik, izobarik jarayonlar. Tеrmodinamikaning nolinchi qonuni. |
| 2. |
Jarayonlarning issiqlik effеktining haroratga bog`liqligi. Kirxgoff qonuni. |
| 3. |
Kimyo va biologiyada bufеr sistеmalarning ahamiyati. |
| 4. |
Ion atmosfеrasi haqida tushuncha. Ion aktivligi va uning kontsеntratsiyaga bog`liqligi. Ion kuchi. |
| 5. |
Suvsiz eritmalarning elеktr utkazuvchanligi.Ionlarning harakat tеzligi va harakatchanligi.Elеktrodlarning sinflanishi |
| 6. |
Potеntsiomеtrik titrlash. Bu usulning farmatsеvtika amaliyotidagi ahamiyati |
| 7. |
Organizmda moddalarning almashinishi kеtma-kеt rеaktsiyalar yig`indisi ekanligi.Fotokimyoviy rеaktsiyalar. Fotokimyoviy ekvivalеntlar qonuni. |
| 8. |
Katalitik jarayonlar. Katalizator ta'siri mеxanizmi. Fеrmеntativ kataliz. |
| 9. |
Sirt taranglik. Shishkovskiy tеnglamasi. Sirt aktivlik. Dyuklo -Traubе qoidasi. |
| 10. |
Ion almashinish adsorbtsiyasi. Ionitlar, ularning sinflanishi, almashinish hajmi, farmatsiyada qo`llanishi. |
| 11. |
Dori moddalarni ajratib olish va tahlil qilishda xromatografiyaning qo`llanishi. Gеl-filtratsiya |
| 12. |
Kolloid eritmalarning optik xossalari. Ultramikroskopiya va elеktron mikroskopiya. Kolloid zarrachaning shakli, o`lchami va massasini o`lchash. |
| 13. |
Dag`al dispеrs sistеmalar. Aerozollar. Kukunlar. Ko`piklar. |
| 14. |
Polimеr zanjirining egiluvchanligi. Mеxanik xossalari. Iviqlar va gеllarning tiksotropiyasi. Sinеrеzis |
| 15. |
Noelеktrolit YuMB eritmasining osmotik bosimi. |
Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni slaydlar, loyiha ishi, kazus yoki media koʻrinishida topshirishadilar.
7. Foydalanilgan adabiyotlar:
7.1. Asosiy adabiyotlar
- Akbarov H., Sagdullayev В., Xoliqov A. Fizikaviy kimyo. Darslik. Toshkent “Donishmand ziyosi” 2020. -514 bet
- Sulaymonova Z.A., Hazratova D.A., Karomatov S.A. Kolloid kimyo. Darslik. Buxoro-2022.-164 bet
7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar
- Беляев А. П., Кучук В. И. Физическая и коллоидная химия. Mосква. Издательство ГЭОТАР-Медиа.Тип издания учебник 2018 г.-816 c.
- Aminov S.N., Popkov V.A., Qurbonova M.M., Sharipov A.T., Raxmatullayeva M.M. Fizik va kolloid kimyodan laboratoriya mashg’ulotlar. O‘quv qo‘llanma. Toshkent. Fan. 2019. -295 bet.
7.3. Axborot manbaalari
- https://ziyonet.uz/.
- https://lib.jdpu.uz/storage/uploads/files/Fizik%20va%20kolloid%20kimyo.Abdusamatov.pdf
- https://api.ziyonet.uz/uploads/books/473012/5b4f045742d86.pdf?ekrcFWXg3aCmpH2rAN4LQ
Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova
8. Fanni baholash mezoni va rejasi
8.1. Talabalar bilimini baholash turlari
Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).
Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:
- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;
- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / hisobot koʻrinishida himoya qiladi;
- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni taqdimot / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;
- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.
Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (10-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.
Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida ogʻzaki shaklda olinadi.
8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni
| № | Nazorat turlari | Izoh | Ball | Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi) |
|---|---|---|---|---|
| Joriy baholash (JB) | ||||
| Kuzgi semestr | ||||
| 1 | Workshop | Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki | 10 | 2-13 hafta(lar) davomida |
| 2 | Mustaqil ish | Taqdimot / media / hisobot shakllarda amalga oshiriladi | 5 | 4-14 hafta(lar) davomida |
| 3 | Vazifa / topshiriqlar | Taqdimot / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi | 10 | 4-13 hafta(lar) davomida |
| 4 | Davomat | Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi. | 15 | 1-13 hafta(lar) davomida |
| Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish | ||||
| Jami | 40 | |||
| Oraliq imtihon (OI) | ||||
| 1. | Yozma | Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha | 20 | 10-hafta |
| Jami | 20 | |||
| Yakuniy imtihon (YI) | ||||
| 1. | Ogʻzaki | Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar | 40 | Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng |
| Jami | 40 | |||
| Jami | 100 | |||
8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi
| Baho | Foiz | GPA |
|---|---|---|
| A+ | 95-100 | 4.5 |
| A | 90-94 | 4.0 |
| B+ | 80-89 | 3.5 |
| B | 70-79 | 3.0 |
| C+ | 65-69 | 2.5 |
| C | 60-64 | 2.0 |
| F | 0-59 | 0 |
Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.
Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
- fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
- fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
- berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
- konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
- mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
- fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
- tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;
b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
- fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
- fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
- fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
- fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.
c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
- fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
- bayon qilish ravon boʻlmasa;
- fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
- fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
- fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
- fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
- fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
- fanni bilmasa.
9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar
|
1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi. 2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi. 3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas. 4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi. |
5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno. 6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi. 7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi. |
10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot
| Mualliflar: |
Jamolova Xafizaxon Muxammadjonovna, KUAF, Umumiy kimyo kafedrasi katta oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh |
|---|---|
| Elektron pochta: |
xafizaxonzamolova@gmail.com |
| Tashkilot va kafedra: | Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Umumiy kimyo kafedrasi |
| Taqrizchilar: |
S.Saidobbozov - Kafedra mudiri, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- I.I.Xomidov - Dotsent, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi taqrizchi qo'shsh |
| Talabalarni erkin qabul qilish kuni: | Payshanba-juma kunlari, soat 15:00 – 17:00, D 311 – xona. |
Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Sillabus «Umumiy kimyo» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.
|
(imzo) Gʻ.Xolbutayev Akademik ishlar departamenti boshligʻi |
(imzo) F.Turdiyev Fakultet dekani |
(imzo) S.Usmonova Kafedra mudiri |
(imzo) X.Jamolova Fan oʻqituvchisi |
