![]() |
«TASDIQLAYMAN» Akademik ishlar boʻyicha prorektor I. Gʻ. Mamajonov ________________________ «____»________________ 2026-yil |
Kognitiv lingvistika
fani boʻyicha sillabus
1. Umumiy maʼlumotlar
2. Fan maqsadi
Mazkur fanning maqsadi magistratura yoʻnalishida tahsil olayotgan talabalarni "Kognitiv falsafa", "Kognitiv psixologiya" va boshqa fanlarning paradigmasiga nisbatan mustaqil fan sifatida kognitiv tilshunoslik asoslari bilan tanishtirishdir. Kognitiv tilshunoslikning oʻrganish obʼekti til ongida mavjud boʻlgan kontseptual / kognitiv semantikani (tushunchalarni) ogzaki bayon qilishning texnikasi va usullaridir. Kognitiv tilshunoslik barcha kognitiv bogʻliq fanlar bilan, shuningdek har xil tilshunoslik fanlar bilan chambarchas bogʻliqdir, chunki ularning barchasi antropotsentrik fanlar sifatida dunyoni tanib olish va aloqa qilishga imkoniyat beradi.
3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar
4. Taʼlim natijalari
4.1. Bilimlar jihatidan:
- kognitiv lingvistikaning asosiy tushunchalari (kognitsiya, konsept, freym, metafora, metonimiya, kategoriya) haqida bilimga ega boʻladi;
- til va tafakkur oʻzaro munosabatini ilmiy jihatdan izohlay oladi;
- lingvokulturologiya, psixolingvistika, sotsiolingvistika bilan bogʻliq nazariy bilimlarni oʻzlashtiradi;
4.2. Koʻnikmalar jihatidan:
- til birliklarini kognitiv yondashuv asosida tahlil qilish koʻnikmasiga ega boʻladi;
- konseptual metafora va konseptual tuzilmalarni aniqlash hamda sharhlashni biladi;
- milliy-madaniy xususiyatlarni tildagi ifodasini tahlil qila oladi;
- matn va diskursni kognitiv jihatdan talqin qilishni oʻrganadi;
- mustaqil ilmiy tadqiqot olib borish, tahliliy va ijodiy fikrlash kompetensiyasiga ega boʻladi;
- ona tili va chet tillarini qiyosiy-kognitiv jihatdan tahlil qilish kompetensiyasini shakllantiradi;
- til, tafakkur va madaniyat munosabatlarini oʻz kasbiy faoliyatida qoʻllash qobiliyatini rivojlantiradi;
- lingvistik muammolarga kognitiv yondashuv orqali innovatsion yechim topishga intiladi;
5. Fan mazmuni
5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni
| № | Mavzu va rejalar Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
soatlar hajmi |
|---|---|---|
| 1. |
Cognitive linguistics in the paradigm of other linguistic directions (purpose, subject matter, object of analysis).
|
2 |
| 2. |
The principles and methods of of linguocognitive analysis
|
2 |
| 3. |
Cognitive linguistics: its main categories: cognitive (conceptual) semantics: notion of concept, (scheme, scenario, plan, scema, proposition, gestalt, script, frame, notion and correlations between them)
|
2 |
| 4. |
Cognitive semantics and linguistic semantics, correlations between them. Semantics and content
|
2 |
| 5. |
Theory of concept and its taxonomy (classification): general (international) and special (national) concepts and their verbalizers.
|
2 |
| 6. |
Cognitive linguistics and its branches as to levels of language hierarchy (congnitive phonology and phonological concepts as its object of analysis)
|
2 |
| 7. |
Cognitive lexicology and syntax: lexical and syntactical as an object of its analysis
|
2 |
| 8. |
Cognitive phraseology: phraseological concepts
|
4 |
| 9. |
Congnitive textology and textological concepts as its object of analysis
|
2 |
| 10. |
Cognitive typology and linguoculturology: typological and linguoculturological concepts as an object of analysis
|
4 |
| 11. |
Cognitive linguistics in the paradigm of other linguistic directions(purpose, subject matter, object of analysis).
|
2 |
| 12. |
Cognitive linguistics in the paradigm of other linguistic directions(purpose, subject matter, object of analysis).
|
2 |
| 13. |
The principles and methods of of linguocognitive analysis
|
2 |
| 14. |
The principles and methods of of linguocognitive analysis
|
2 |
| 15. |
Cognitive linguistics: its main categories: cognitive (conceptual) semantics: notion of concept, (scheme, scenario, plan, scema, proposition, gestalt, script, frame, notion and correlations between them)
|
2 |
| 16. |
Cognitive linguistics: its main categories: cognitive (conceptual) semantics: notion of concept, (scheme, scenario, plan, scema, proposition, gestalt, script, frame, notion and correlations between them)
|
2 |
| Jami | 36 | |
Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan
5.2. Seminar mashgʻulotlari mazmuni
| № | Mavzu va rejalar Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
soatlar hajmi |
|---|---|---|
| 1. |
Cognitive semantics and linguistic semantics, correlations between them. Semantics and content
|
2 |
| 2. |
Cognitive semantics and linguistic semantics, correlations between them. Semantics and content
|
2 |
| 3. |
Theory of concept and its taxonomy (classification): general (international) and special (national) concepts and their verbalizers.
|
2 |
| 4. |
Theory of concept and its taxonomy (classification): general (international) and special (national) concepts and their verbalizers.
|
2 |
| 5. |
Cognitive linguistics and its branches as to levels of language hierarchy (congnitive phonology and phonological concepts as its object of analysis)
|
2 |
| 6. |
Cognitive linguistics and its branches as to levels of language hierarchy (congnitive phonology and phonological concepts as its object of analysis)
|
2 |
| 7. |
Cognitive lexicology and syntax: lexical and syntactical as an object of its analysis
|
2 |
| 8. |
Cognitive lexicology and syntax: lexical and syntactical as an object of its analysis
|
2 |
| 9. |
Cognitive phraseology: phraseological concepts
|
2 |
| 10. |
Cognitive phraseology: phraseological concepts
|
4 |
| 11. |
Congnitive textology and textological concepts as its object of analysis
|
2 |
| 12. |
Congnitive textology and textological concepts as its object of analysis
|
4 |
| 13. |
Cognitive typology and linguoculturology: typological and linguoculturological concepts as an object of analysis
|
4 |
| 14. |
Cognitive typology and linguoculturology: typological and linguoculturological concepts as an object of analysis
|
4 |
| Jami | 36 | |
Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan
6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari
| № | Topshiriqlar mazmuni Agar mavzular tartibini ID bo'yicha qayta tartiblashni xohlasangiz, shu yerga bosing! |
|---|---|
| 1. |
Cognitive linguistics in the paradigm of other linguistic directions(purpose, subject matter, object of analysis |
| 2. |
The principles and methods of of linguocognitive analysis |
| 3. |
Cognitive linguistics: its main categories: cognitive(conceptual ) semantics: notions of concept, scheme, scenario, plan, scema, proposition, gestalt, script, frame, notion and correltions between them. |
| 4. |
Cognitive semantics and linguistic semantics, correlations between them. Semantics and content. |
| 5. |
Theory of concept and its taxonomy (classification): general (international) and special (national) concepts. |
| 6. |
Theory of verbalizers( actualizers, realizers, manifestors, representants) of cognitive (conceptual ) semantics (phoneme/ alliteration/, assonance) morphophoneme, lexeme, syntaxeme phraseme,sentenceme), phraseoeme, texteme/discourseme/. |
| 7. |
Cognitive linguistics and its branches as to levels of language hierarchy: Congnitive phonology and phonological concepts as its object of analysis |
| 8. |
Cognitive morphology and morphological concepts as object as its analysis |
| 9. |
Cognitive lexicology and lexical concepts as object as its analysis |
| 10. |
Cognitive syntax(ology) and syntactical concepts as object as its analysis |
| 11. |
Cognitive phraseology and phraseological concepts as object as its analysis |
| 12. |
Cognitive textology and textological concepts as object of its analysis |
| 13. |
Cognitive stylistics and stylistic concepts as object of its analysis |
| 14. |
Cognitive typology and typological concepts as object as its analysis |
| 15. |
Cognitive linguistics and linguoculturology: linguoculturemes and their types and teaching languages |
Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, keys-stadi yoki media koʻrinishida topshirishadilar.
7. Foydalanilgan adabiyotlar:
7.1. Asosiy adabiyotlar
- Safarov Sh. Kognitiv tilshunoslik. – Jizzax: Sangzor nashriyoti, 2006. – 92 b.
- Дзюба Е. В. Когнитивная лингвистика: учебное пособие для высших учебных заведений. – Екатеринбург: Уральский государственный педагогический университет, 2018. – 280 с.
- Попова З. Д., Стернин И. А. Когнитивная лингвистика : монография. — Москва: Восток-Запад, 2007. – 314 с.
7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar
- Маслова В.А.Введение когнитивную лингвистику. - Москва, 2004.
- Хошимов Г.М. Лингвокогниггивный и лингвокультурологический аспекты языковых средств, вербализирующих универсальный микроконцепт« субъективно-модальная оценка» в разносистемных языках//Ссилисгика тилшуносликнинг замонавий йуналишларида(Филология фанлари доктори, профессор, Д.У.Ашурова таваллудининг 70 йиллигига багишланган.илмий - амалий конференция материаллари, Тошкент, 2011,40-44 бетлар.
- Хошимов Г.М. К теории концептов и их таксономики в когнитивной лингвистике.// Систем-структур тилшунослик муаммолари. Филология фанлари доктори, профессор Н.К.Турниёзов таваллудининг 70-йиллигига багишланган Республика илмий-назарий конференцияси материаллари. Самарканд. 2010. 68-69 бетлар
- Хошимов Г.М. Турли тизимли тилларда «даргумонлик(нореаллик)>> концептини ифодаловчи воситаларнинг когнитив ва коммуникатив-прагматик жихатлари.//Тил ва таржима муаммолари. Инглиз тили кафедраси ката укитувчиси Баходир Бахромов таваллудининг 70 йиллигига багишланган худудий илмий-амапий анжуман материаллари. Илмий-услубий маколалар туплами, 3-китоб.Наманган, 2010.111-114 бетлар
- Юсупов У.К. Когнитив лингвистика хакида.//Аюб Гуломов ва узбек тилшунослиги масалалари.-Т., 2007
- Юсупов УД Концепт ва лингвокультурема атамалари хусусида.//Киёсий- чогииггирма, типологик ва умумумий тилшуносликнинг долзарб муаммолари.Республика илмийгамалий анжумани материаллари. — Андижон: Жздон интер принт, 2010.
7.3. Axborot manbaalari
- http://www.ziyonet.uz
- http://www.connect.uz
- http://www.uzsci.net
- http://www.edu.uz
- http://www.pedagog.uz
- http://iteslj.org
Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova
8. Fanni baholash mezoni va rejasi
8.1. Talabalar bilimini baholash turlari
Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YaI).
Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:
- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;
- Loyiha ishi. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot/media/yozma/viziual koʻranishida himoya qiladi. Guruh aʼzolari (komanda) uyushgan holda pedagog-oʻqituvchi tomonidan berilgan topshiriqni bajarib kelishadi. Guruhga qoʻyilgan umumiy ball, har bir aʼzo-talabaga qoʻyilgan individual ball sifatida qayd etiladi;
- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;
- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.
Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.
Yakuniy imtihon (YaI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida yozma shaklda olinadi.
8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni
| № | Nazorat turlari | Izoh | Ball | Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi) |
|---|---|---|---|---|
| Joriy baholash (JB) | ||||
| Kuzgi semestr | ||||
| 1 | Workshop | Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki | 10 | 2-13 hafta(lar) davomida |
| 2 | Loyiha ishi | Taqdimot/media/yozma/vizual shakllarda amalga oshiriladi | 10 | 4-14 hafta(lar) davomida |
| 3 | Vazifa / topshiriqlar | Esse /hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi | 5 | 4-13 hafta(lar) davomida |
| 4 | Davomat | Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi. | 15 | 4-13 hafta(lar) davomida |
| Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish | ||||
| Jami | 40 | |||
| Oraliq imtihon (OI) | ||||
| 1. | Test | Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha | 20 | 8-hafta |
| Jami | 20 | |||
| Yakuniy imtihon (YI) | ||||
| 1. | Yozma | Fanga doir matn tahlili | 40 | Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng |
| Jami | 40 | |||
| Jami | 100 | |||
8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi
| Baho | Foiz | GPA |
|---|---|---|
| A+ | 95-100 | 4.5 |
| A | 90-94 | 4.0 |
| B+ | 80-89 | 3.5 |
| B | 70-79 | 3.0 |
| C+ | 65-69 | 2.5 |
| C | 60-64 | 2.0 |
| F | 0-59 | 0 |
Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.
Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:
a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
- fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
- fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
- berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
- konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
- mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
- fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
- tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;
b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
- fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
- fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
- fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
- fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
- fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
- fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.
c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:
- fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
- fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
- bayon qilish ravon boʻlmasa;
- fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
- fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.
d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
- fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
- fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
- fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
- fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
- fanni bilmasa.
9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar
|
1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi. 2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi. 3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas. 4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi. |
5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno. 6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi. 7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi. |
10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot
| Mualliflar: |
Vositov Volijon Abduvaxobovich, KUAF, Ingliz filologiyasi kafedrasi professori, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh |
|---|---|
| Elektron pochta: |
4496109@mail.ru |
| Tashkilot va kafedra: | Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Ingliz filiologiyasi kafedrasi |
| Taqrizchilar: |
G.Ibragimova - KUAF, Ingliz filologiyasi kafedrasi dotsenti, f.f.f.d (PhD) M.Abduvaliyev - Professor, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi taqrizchi qo'shsh |
| Talabalarni erkin qabul qilish kuni: | payshanba-juma soat 15:00-18:00 |
Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.
Sillabus «Ingliz filiologiyasi» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.
|
(imzo) Gʻ.Xolbutayev Akademik ishlar departamenti boshligʻi |
(imzo) S.Dadabayev Fakultet dekani |
(imzo) D.Egamnazarova Kafedra mudiri |
(imzo) V.Vositov Fan oʻqituvchisi |
