Saqlash joyi
KUAF-logo «TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

 

Noorganik kimyo

fani boʻyicha sillabus

 

1. Umumiy maʼlumotlar

Akademik daraja bakalavr Taʼlim yoʻnalishi 60910800 - Farmatsiya
Oʻqish davomiyligi (yil) 5 Semestr 1,2
Fan nomi Noorganik kimyo Fan kodi NK11212
Taʼlim shakli kunduzgi Fan turi majburiy
Fan tili Oʻzbek Modulning davomiyligi 30 hafta
Fanga ajratilgan kredit ECTS:    12    Baholash shakli oraliq: ogʻzaki
joriy: amaliy topshiriq
yakuniy: ogʻzaki
Ajratilgan akademik soat hajmi 360 Auditoriya soatlari taqsimoti maʼr lab
180
(aud) 		180
(must)		 60 120
30 | 30 60 | 60
 

2. Fan maqsadi

Mazkur fanning maqsadi kimyoning umumiy qonuniyatlarini, moddaning tuzilishi, kimyoviy elеmеntlarning davriy jadvalda tutgan oʻrni, fizik va kimyoviy xossalari haqida batafsil, shuningdеk eritmalar, kimyoviy rеaksiya tеzligi haqida umumiy tushunchalar bеrib, kеlgusida oʻtiladigan barcha kimyoviy fanlarni oʻqitishga poydеvor yaratishdir. Mazkur modul analitik, organik, fizik va kolloid, toksikologik, farmatsevtik kimyo modullari uchun zamin boʻlib xizmat qiladi.

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

1. Boshlangʻich bilimlar talab etilmaydi.

4. Taʼlim natijalari

4.1. Bilimlar jihatidan:     

  • Atomning tarkibi. Engil va ogʻir elementlarning sintezi. Vodorodsimon elementlarning atom tuzilishi. Kvant mehanikasining nazariy asoslari. Atom orbitallar. Dе–Broyl tеnglamasi. Elеktron bulut. Toʻlqin funksiyasi. s, d, p va f– elementlarning atom tuzilishi. Koʻp elektronli atomlar. Atomning asosiy tavsiflari. Kvant sonlar. Pauli prinsipi, Xund qoidasi. Klechkovskiyning 1 va 2 qoidasi. Elektroni qulagan elemtntlarning atom tuzilishini bilish kerak;
  • – Kimyoviy reaksiyalarning issiqlik effеkti. Tеrmokimyoviy tеnglamalar. Termokimyo. Kalorimetriya. Ichki enеrgiya va entalpiya. Gеss qonuni va uning xulosalari. Moddalarning standart sharoitda hosil bulish va yonish entalpiyasini jadval natijalari asosida hisoblash. Zarrachalarning fazoda mavjud boʻlish ehtimolligi va tartibsizligi bilan entropiya orasidagi bogʻlanish haqida bilimga ega boʻlish;
  • – Kimyoviy bogʻlarning enеrgiyasi, uzunligi yoʻnalishi va toʻyinuvchanligi. Valеnt bogʻlanish usuli. Valеntlikni valеnt bogʻlanish usuli bilan aniqlash. Molеkulyar orbitallar usuli. Molеkulyar orbitallar usulida bogʻlarning karraligi. Atom orbitallarining gibridlanishi. Valеnt burchaklar. Molеkuladagi atomlarning fazoviy joylanishi haqida tasavvurga ega boʻlish;
  • – Elementar yacheykalar va kristallik strukturalarni tuzilishi. Zich sharlarning joylashuvi. Geksogonal va kubsimon zich joylashuv. Zich joylashuvdagi boʻshliqlar. Tetraedrik va oktaedrik boshliqlarning oʻlchamlari. Metallarning strukturalari. Zich joylasuvlar kuzatilmaydigan strukturalar. Oddiy kub, hajmi markazlashgan, qirralari markazlashgan va geksogonal kristall panjaralar va ularning mohiyati anglab olish. Rentgenostrukturaviy tahlil qila olish;
  • – Eritmalar. Eritmalarning kolligativ xossalari. Eritmalarda osmos xodisasi, osmotik bosim. Osh tuzi va glyukozaning fiziologik, gipotonik, gipertonik eritmalarini tayorlash. Titrimetriya asoslari. Undagi reaksiyalar va reagentlar boʻyicha amaliy koʻnikmalar oladi;
  • – Davriy jadvaldagi s–blok metallar. Noorganik moddalarning tuzlishini kimyoviy tahlil yordamida tekshirish usullari haqida bilimlarga ega boʻlish.

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

  • Miqdoriy tahlil uchun: tarozi, byuretka, pipetka, indikatorlar bilan ishlash koʻnikmasini shakllantirish;
  • – Noorganik birikmalar va ularni tarkibi toʻgʻrisida tasavvurga ega boʻladilar;
  • – Birikmalar va ularni kimyoviy xossalarini amalda qoʻllay oladilar. Shuning natijda talablarni olgan bilimlarini amalda qoʻllay olish va xulosa chiqara olish koʻnikmalarini shakllantirish orqali talabalarda amaliy koʻnikmalarga erishish.

5. Fan mazmuni

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va rejalar soatlar hajmi
Kuzgi semestr
1.

Atom tuzilishi. Atom yadrosining tuzilishi. Kimyoviy bog‘lanish va molekula tuzilishi. Valent bog‘lanishlar usuli. Molekular orbitallar (MO)usuli.

  1. Kimyoviy bogʻlanish va molekula tuzilishi.
  2. Valent bogʻlanishlar usuli.
  3. Nanozarrachalar haqida tushuncha.
  4. Noorganik birikmalarning asosidagi dori vositalari.
 2
2.

Kimyoviy rеaksiyalarning enеrgеtikasi va yo‘nalishi

  1. Tеrmokimyo asoslari.
  2. Odam organizimi ochiq sistemasi sifatida.
  3. Kalorimetriya. Gеss qonuni. Ichki enеrgiya va entalpiya.
  4. Kimyoviy rеaksiyalarning biologik ahamiyati.
  5. Organizmdagi biokimyoviy reaksiyalar kinetikasiga tana xaroratining taʼsiri.
 2
3.

Kimyoviy bog`lanish turlari. Molekulyar orbitallar usuli.

  1. Molekulyar orbitallar usuli.
  2. Kimyoviy bogʻlarning xususiyatlari.
  3. Molеkulyar orbitallar usulida bogʻlarning karraligi.
  4. Moddalarining kalloriyalik darajasi.
  5. Dori vositalarining bioakumulyatsiyasiga kimyoviy bogʻlanishga bogʻliqligi.
 2
4.

Oddiy qattiq moddalarning tuzilishi. Metallar va qotishmalarning tuzilishi. Ion birikmalarning tuzilishi.

  1. Oddiy moddalar va ularning turlari.
  2. Oddiy moddalarni fizik–kimyoviy xossalarining tuzilishga bogʻliqligi.
  3. Farmatsiya sanoatida oddiy qattiq moddalar homashyo sifatida.
  4. Qotishmalarning farmaseftika sanoatida qoʻllanilishi.
 2
5.

Eritmalar kimyosi.

  1. Eritmalarning kolligativ xossalari.
  2. Eritmalarda osmos xodisasi, osmotik bosim.
  3. Gemoliz va plazmoliz jarayoni.
  4. Izotonik eritmalar va ularning tibbiyotda qoʻllanilishi.
 2
6.

Eritma shaklidagi dorivor preparatlar. Ineksiya, suspenziya va sprey koʻrinishidagi dori vositalari.

  1. Sirop shaklidagi dori vositalari.
  2. Tomchi va sprey shaklidagi dori vositalari.
  3. Intravenoz eritmalar.
  4. Eritma shaklidagi dori vositalarining farmokokinetik xususiyatlari.
 2
7.

Oksidlanish–qaytarilish reaksiyalari (OQR), turlari, tenglash usullari.

  1. Oksidlanish–qaytarilish reaksiyalari turlari va ahamiyati.
  2. OQRni tenglash usullari
  3. Oksidlovchilar va qaytaruvchilar.
  4. Dori vositalarini saqlashda OQRning ahamiyati.
  5. Antioksidant dori vositalari farmatsiyada.
 2
8.

Koordinatsion birikmalar kimyosi.

  1. Koordinatsion birikmalar va ularning tuzulishi. Verner nazariyasi.
  2. Oddiy kompleks birikmalar va ularning biologik axamiyati.
  3. Biokomplekslar (gemoglobin) misolida
  4. Helatlar. Helatoterapiya.
  5. Kompleks birikmalari asosidagi antidotlar.
 2
9.

s–elementlar. Vodorod, gidridlar. Suv, suvning qattiqligi va uni yo`qotish usullari.

  1. s–elementlar, ular birikmalarining tibbiyotdagi ahamiyati va qoʻllanilishi.
  2. Vodorodning fizik–kimyoviy usullari hossalari.
  3. Suvning qattiqligi. Qattiq suvlarning xalq hoʻjaligiga keltiradigan zararlari va foydali tomonlari.
  4. Farmatsevtika sanoatida suvning qoʻllanilishi.
 2
10.

Ishqoriy metallarning inson organizmidagi ahamiyati. Natriy va kaliy saqlovchi dorivor preparatlar.

  1. Ishqoriy metallar va ularning fizik–kimyoviy xossalari.
  2. Natriy kationining biologik ahamiyati.
  3. Kaliy kationining biologik ahamiyati.
  4. Natriy va kaliy saqlovchi dori vositalari va ularning kimyoviy tarkibi.
  5. Suyuqlik va elektrolit balansi. Nerv impulslari.
 2
11.

Davriy jadvalning 2–guruh elementlari. Berilliy guruhi.

  1. Guruhning umumiy tavsifi.
  2. Berilliy hamda magniyning fizik–kimyoviy xossalari va ularning qoʻllanilishi.
  3. Kalsiy hamda bariyning fizik–kimyoviy xossalari va qoʻllanilishi.
  4. Magniy birikmalari asosidagi dori vositalari va ularning kimyoviy tarkibi.
  5. Kalsiy birikmalari asosidagi dori vositalari va ularning kimyoviy tarkibi.
 2
12.

Davriy jadvalning 3–guruh elementlari. Skandiy guruhi.

  1. Guruhning umumiy tavsifi.
  2. Skandiyning fizik xossalari.
  3. Skandiyning kimyoviy xossalari.
  4. Skandiyning tibbiyotda qoʻllanilishi.
 2
13.

Davriy jadvalning 4–guruh elementlari. Titan guruhi.

  1. Guruhning umumiy tavsifi.
  2. Titanning tabiatda tarqalishi.
  3. Titanning fizik–kimyoviy xossalari.
  4. 4–guruh elementlarining farmatsiya sanoatida ishlatilishi.
 2
14.

Davriy jadvalning 5–guruh elementlari. Vanadiy guruhi.

  1. Guruhning umumiy tavsifi.
  2. Vanadiy tabiatda tarqalishi
  3. Vanadiyning fizik–kimyoviy xossalari.
  4. 5–guruh elementlarining xalq xoʻjaligida qoʻllanilishi.
 2
15.

Davriy jadvalning 6–guruh elementlari. Xrom guruhi.

  1. 6–guruh elementlarining umumiy tavsifi. Xrom va uning birikmlari. Cr (II) va Cr (III) ionlariga sifat reaksiyalar. Xromning olinishi va xossalari. Xromning oksidlari, gidroksidlari, va tuzlari. 6–guruh elementlarining karbonilllari va metallorganik birikmalari. Xromosen. Metallosen. Reynke tuzi.
 2
Bahorgi semestr
16.

Davriy jadvalning 7–guruh elementlari. Marganes guruhi.

  1. 6–guruh elementlarining umumiy tavsifi.
  2. Xrom va uning birikmlari.
  3. Molibden va voliframning fizik–kimyoviy xossalari
  4. 6–guruh elementlarining farmatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
17.

Davriy jadvalning 8–guruh elementlari. Temir guruhi.

  1. 8–guruh elementlarining atom tuzilishi. Temir, platina palladiy oilasi.
  2. Fe (II) hamda (III) birikmalari va ularning hossalari.
  3. Temir asosisdagi dori vositalari.
  4. Guruh elementlaring formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
18.

Temir saqlovchi dori vositalari. Tabletka, sirop, sashe va kukun koʻrinishidagi antianemik dori vositalari.

  1. Organizmda temirning soʻrilishi.
  2. Fe (II) saqlovchi antianemik dori vositalari.
  3. Fe (III) saqlovchi antianemik dori vositalari.
  4. Temir va gemoglobin. Antianemik preparatlar. Organizmda temir soʻrilishi.
 2
19.

Davriy jadvalning 9–guruh elementlari. Kobalt guruhi.

  1. 9–guruh elementlari. Kobaltning kompleks birikmalari.
  2. Co (II) birikmalari va ularning fizik–kimyoviy xossalari.
  3. Co (III) birikmalari va ularning fizik–kimyoviy xossalari.
  4. Kobaltning oksidlari, gidroksidlari va tuzlari. Kobalt tuzlarining gidrolizi.
  5. Vitamin B12 ning organizmidagi roʻli va qoʻllanilishi.
 2
20.

Davriy jadvalning 10–guruh elementlari. Nikel guruhi.

  1. Guruhning umumiy tavsifi.
  2. Nikelning fizik–kimyoviy xossalari.
  3. Nikel asosidagi dorivor vositalar. Ni (II) va Ni (III) ionlariga sifat reaksiyalar. Nikelning olinishi va xossalari.
  4. Guruh elementlaring formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
21.

11–guruh elementlari. Mis guruhi.

  1. 11–guruh elementlariga umumiy tavsif.
  2. Mis hamda uning fizik–kimyoviy hossalari va qoʻllanilish sohalari.
  3. Kumush hamda uning fizik–kimyoviy hossalari va qoʻllanilish sohalari
  4. Oltin hamda uning fizik–kimyoviy hossalari va qoʻllanilish sohalari birikmalari.
  5. Kumush va oltin birikmalarini saqlovchi dori vositalari.
 2
22.

12 guruh elementlari. Rux guruhi.

  1. 12– guruh elementlariga umumiy tavsif.
  2. Rux va kadmiy birikmalari
  3. Simob va uning birikmalari.
  4. 12–guruh elementlarining bilogik ahamiyati.
 2
23.

13–guruh elementlari. Bor guruhi.

  1. 13–guruh elementlariga umumiy tavsif.
  2. Borning fizik–kimyoviy xossalari birikmalari.
  3. Alyuminiy fizik–kimyoviy xossalari birikmalari.
  4. 13–guruh elementlarining formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
24.

14-guruh elementlari. Uglerod guruhi.

  1. Guruh elementlariga umumiy tavsif.
  2. Uglerod va uning birikmalari, hossalari hamda ishlatilishi.
  3. Kremniyning va uning birikmalari, hossalari hamda ishlatilishi.
  4. Qalay va qoʻrgʻoshin haqida.
  5. 14–guruh elementlarining formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
25.

15–guruh elementlari. Pniktogenlar. Davriy jadvaldagi p–blok metallari.

  1. Guruh elementlariga umumiy tavsif.
  2. Azot birikmalarining hossalari hamda ishlatilishi.
  3. Fosfor birikmalarining hossalari hamda ishlatilishi.
  4. Mishyak birikmalarining hossalari hamda ishlatilishi.
  5. 15–guruh elementlarining formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
26.

16–guruh elementlari. Xalkogenlar.

  1. 16–guruh elementlarning umumiy tavsifi.
  2. Kislorodning fizik va kimyoviy xossalari.
  3. Oksidlar, peroksidlar, ozonidlar.
  4. Oltingugurt, selen birikmalarining fizik–kimyoviy xossalari
  5. 16–guruh elementlarining formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
27.

17–guruh elementlari. Galogenlar.

  1. 17–guruh elementlarining umumiy tavsifi.
  2. Ftor va xlor birikmalaring fizik va kimyoviy xossalari.
  3. Brom birikmalaring fizik va kimyoviy xossalari.
  4. Yod birikmalaring fizik va kimyoviy xossalari.
  5. 17–guruh elementlarining formatsiya sanoatida qoʻllanilishi.
 2
28.

Ftor, brom, yod saqlovchi dorivor preparatlar. Endokrinologik kasalliklarda yodning ahamiyati.

  1. Ftor tanqisligi va uning oqibatlari. Ftor saqlovchi dori vositalar.
  2. Brom tanqisligi va uning oqibatlari. Brom saqlovchi dori vositalar.
  3. Yod tanqisligi Gipotireoz va gipertireoz.
  4. Yod saqlovchi dorivor vositalar.
 2
29.

18–guruh elementlari. Nodir gazlar.

  1. 18–guruh elementlarining umumiy tavsifi.
  2. Formaseftik vositalarni saqlashda geliyning qoʻllanilishi. Spektrometriya.
  3. Geliy, neon, argon, kripton va ksenon toʻgʻrisida.
  4. Kripton va ksenon birikmalari.
 2
30.

Farmatsevtika sanoatida minerallarning egallagan o‘rni. Noorganik birikmalarning inson organizmidagi bioakumulyatsiyasi.

  1. Noorganik birikmalarning inson organizmidagi bioakumulyatsiyasi.
  2. Minerallar va dorivor moddalar. Biofaollik va minerallar.
  3. Mikroelementlar va vitaminlar bilan sin ergiya.
  4. Antatsid moddalarning roʻli.
  5. Minerallar va fermentativ jarayonlar.
 2
Jami 60
 

Amaliy ish mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Amaliy ish oʻtish nazarda tutilmagan

Seminar mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Seminar oʻtish nazarda tutilmagan

 

5.2. Laboratoriya mashgʻulotlari mazmuni

№ Mavzu va rejalar soatlar hajmi
Kuzgi semestr
1.

2–guruh s–blok metallari. Suvning qattiqligi va uni yoʻqotish usullari.

  1. Ishqoriy–yer metallarining fizik–kimyoviy hossalarini tajribalarda aniqlash.
  2. Kalsiy va magniy birikmalariga oid tajribalar.
  3. Kalsiy saqlovchi tabletka shaklidagi dori vositalari uchun tarkib qilish.
  4. Laboratoriya sharoitida preslash usuli bilab tabletkalar yasash amaliy koʻnikmalarin shakillantirish.
4
2.

d–elementlar, xrom guruhi elementlari. Ularning birikmalari va xossalari.

  1. d–elementlarni oʻziga xos xususiyatlari. Xrom olinishi va xossalarini oʻrganish.
  2. Molibden va volfram olinishi va xossalarini oʻrganish.
  3. Xrom saqlovchi dori mahsulotlarining tibbiyotdagi ahamiyati.
4
3.

Marganes guruhi elementlari. Marganes birikmalari va xossalari.

  1. KMnO4 ni oʻksidlovchilik hossasini tajribada oʻrganish.
  2. Marganes birikmalarini oʻksidlovchilik hossasini tajribada oʻrganish.
  3. KMnO4 asosida antiseptik eritma tayyorlash.
4
4.

8–10 guruh elementlari. Temir va uning birikmalari.

  1. Temir (II) birikmalariga oid tajribalar.
  2. Temir (III) birikmalariga oid tajribalar.
  3. Co va Ni tuzlarining faolligiga oid tajribalar
  4. Tarkibida temir saqlagan antianemik parashoglar yasash.
4
5.

Kobalt va nikel. Ularning birikmalari va xossalari.

  1. Kobalt birikmalarini ochishga oid tajribalar.
  2. Nikel birikmalarini ochishga oid farmosevtik reaksiyalar.
  3. Kobalt saqlovchi biokopmlekslar.
4
6.

11–guruh elementlari. Мis va uning birikmalari.

  1. Bir valanetlik mis birikmalariga oid tajribalar.
  2. Ikki valanetlik mis birikmalarini ochishga oid tajribalar.
  3. Tarkibida mis saqlovchi zamonaviy dori vositalari bilan tanishish.
4
7.

12–guruh elementlari. Rux, kadmiy va simob birikmalari.

  1. Rux tuzlariga oid tajribalar.
  2. Ruxning amfoterlik hususiyatlarini tajribalarda isbotlash.
  3. Kadmiy va simobga oid laboratoriya tajribalarini olib borish.
  4. Tarkibida rux saqlovchi zamonaviy preparatlar bilan tanishish.
4
8.

13–guruh elementlari. Bor birikmalari va xossalari.

  1. Bura ishtirokida bir qancha tajribalar olib borish.
  2. Alyuminiy birikmalariga oid kimyoviy tajribalar.
  3. Artrit kasalligini davolashda foydalaniladigan bor saqlovchi dori vositalari tarkibi.
4
9.

Аluminuy sulfidi va gidroksidining sintezi.

  1. AlCl3 tuzining tajribasi
  2. Al(OH)3 zolini olish.
  3. Alyuminiyning farmakologik taʼsiri Al3+ ioning oqsillar (proteinlar) bilan gel hosil qilib choʻkadigan komplekslar hosil qilishi.
4
10.

14–guruh elementlari. Uglerod birikmalari va xossalari.

  1. Laboratoriya sharoitida komir olish.
  2. Karbidlarga oid tajribalar.
  3. Karbonat tuzlarining parchalanuvchanlik hususiyatlari.
  4. Aktivlangan koʻmir farmatsiyada.
4
11.

Kremniy, uning birikmalari va xossalari.

  1. SiO2 shisha ishlab chiqarish sanoatining eng asosiy homashyosi sifatida
  2. Kimyoviy laboratoriya sharoitida silifoldan foydalanish amaliy koʻnikmasini shakillantirish.
  3. Dori vositalarnining tarkibini taxlil qilishda silikogeldan foydalanish tajribalar.
4
12.

Qalay, qo`rg`oshin birikmalari va xossalari.

  1. Ikki valentlik qalay birikmalariga oid tajribalar.
  2. Qalay tuzlari ishtirokida ayrim kimyoviy tajribalarni olib borish.
  3. Qalay saqlovchi dermatologik dori vositalari.
4
13.

15–guruh elementlari (pniktogenlar), azot va uning birikmalari.

  1. Nitrat tuzlari asosida kimyoviy tajribalar.
  2. Fosfat birikmalari isahtirokida kimyoviy tajribalar.
  3. Fosfor saqlovchi zamonaviy dori vositalari.
4
14.

16–guruh elementlari (xalkogenlar). Kislorod va oltingugurt. Ularning birikmalari va xossalari.

  1. Kipp apparatida laboratoriya sharoitida kislorod olish.
  2. Na2S2O3 ishtirokida tajribalar.
  3. Sulfat tuzlari ishtirokida ayrim tajribalar.
4
15.

17–guruh elementlari (galogenlar). Ftor, xlor birikmalari va xossalari.

  1. Xlor, brom va yod anionlarini ochishga oid tajribalar.
  2. Galogenidlarga oid kimyoviy tajribalar.
  3. Tarkibida yod saqlovchi tabletka qilish uchun tarkib qilish va laboratoriya sharoitida tabletka yasash.
4
Bahorgi semestr
16.

Kimyoviy laboratoriyada ishlash qoidalari. Talabalarning noorganik kimyo fani boʻyicha bilim saviyasini aniqlash. Oksidlar, kislotalar, asoslar, tuzlar.

  1. Kimyoviy laboratoriyada tajriba olib borish tartibi
  2. Kimyoviy idishlar va ularning hususiyatlari bilan tanishish.
  3. Kislota va ishqor kabi reaktivlardan foydalanish amaliy koʻnikmalarni shakillantirish.
  4. Gravimetriya tuzlar va asoslar misolida.
  5. Birinchi yordam koʻrsata olish koʻnikmasini shakillantirish.
4
17.

Nordon, asosli, qoʻsh va kompleks tuzlar. Ularning olinishi, tuzilishi va eritmadagi holati.

  1. Tuzlarni laboratoriya sharoitida olish.
  2. Asoslarni laboratoriya sharoitida olish.
  3. Tuzlar va asoslarning eruvchanligi va unga taʼsir qiluvchi omillarni tajribada asosida oʻrganish.
  4. Eritmalarning barqarorligi.
  5. Kam qonlikda qoʻllaniladigan kompleks birikmalar.
4
18.

Kimyoviy bog‘lanish va molekula tuzilishi. Gazlarning molekulyar massasini aniqlash.

  1. Gazlarni malekulyar masasiga oid tajribalar.
  2. Bogʻ barqarorligi, modda mustaxkaligini aniqlashga oid tajribalar.
  3. Tibbiyotda qoʻllaniladigan gazsimon birikmalar. Metabolizm jarayonida kimyoviy bogʻlarning ahamiyati.
4
19.

Natriy tiosulfatni sulfat kislota bilan taʻsirlanish reaksiyasi tezligini aniqlash. Nanozarrachalar olinishining kimyoviy usullari.

  1. Reaksiya tezligiga taʼsir qilvchi omillar.
  2. Haroratni natriy tiosulfatni sulfat kislota bilan taʼsirlanish reaksiyasi tezligiga taʼsir tajribasi.
  3. Dori vositalarining yaroqlilik muddatiga taʼsir qiluvchi omillar.
4
20.

Kimyoviy reaksiyaning muvozanat konstantasini tajribada aniqlash.

  1. Kimyoviy muvozanatga konsentratsiyani taʼsiri tajribasi.
  2. Kimyoviy muvozanatga harorat taʼsiri tajribasi.
  3. Kimyoviy muvozntga katalizator taʼsiri tajribasi.
4
21.

Oddiy qattiq moddalar, metallar va qotishmalarning tuzilishi. Ion birikmalarning tuzilishi.

  1. Oddiy qattiq moddalarning ogranoleptik hususiyatlarini oʻrganish tajribasi.
  2. Qotishmalarning turli kimyoviy taʼsirlariga nisbatan barqarorligini tajribalarda aniqlash.
  3. Ion bogʻlanishni mustaxkamligi elektrolitik disotsatsiya tajribalariga misollarda aniqlash.
  4. Kristallanish jarayoni boʻyicha tajriba.
4
22.

Eritmalar kimyosi. Aniq konsentratsiyali (%, normal va molyar) eritmalar tayyorlash.

  1. Eruvchanlik. Eritish jarayoni olib borish koʻnikmasi.
  2. Tuzlarning kerakli konsentratsiyada eritmasini tayyorlash.
  3. Fiziologik eritma tayyorlash tajribasi.
  4. Eritmalarni suyultira olish koʻnikmasini shakillantirish.
4
23.

Eritmalarning fiziko–kimyoviy xossalari. Titrlash yoʻli bilan kislota konsentratsiyasini aniqlash. Elektrolitlar eritmalari.

  1. Titrlashning kimyoviy usulini olib borish.
  2. Titrlashda olingan natijalarni hisoblash va xisoblash koʻnikmalarini shakillantirish.
  3. Dori vositalarning xavsizligigni taʼnimlashda titrlashning ahamiyati.
4
24.

Tuzlar gidrolizi, gidroliz jarayonida akva kation va gidrokso anionlarning hosil boʻlishi.

  1. Tuz gidroliziga muhitning taʼsiri tajribasi.
  2. Tajribada suyultirish va haroratning gidrolizga taʼsirini aniqlash.
  3. Tarkibida tuz saqlovchi dori vositalarining oʻzlashishida gidrolizning ahamiyati.
4
25.

Oksidlanish–qaytarilish reaksiyalari. Kimyoviy elementlarini ajratib olish.

  1. OQRga oid tajribalar. KMnO4 misolida.
  2. OQRga oid tajribalarni H2O2 misolida.
  3. Laboratoriya sharoitida OQR reaksiya asosida oltingugurt ajratib olish tajribalari.
4
26.

Elektroliz. Latimer va Frost potensiallar diagrammasi. Potensiallarni aniqlash.

  1. Natriy xlorid eritmasining elektrolizi.
  2. Natriy sulfat eritmasining elektrolizi.
  3. Elektroliz jarayoni va uning tibbiyotda qoʻllanilish oʻrinlari (gemodializ).
4
27.

Koordinatsion birikmalar kimyosi. Kompleks birikmalar. Ularning olinish reaksiyalari.

  1. Berlin zangorisi kompleksni olish tajribasi.
  2. Trunbil koʻki kompleksni olish tajribasi.
  3. Farmatsevtikada Xelat koʻrinishidagi dori vositalar.
4
28.

Kation va anion komplekslarining sintezi va ularning beqarorlik doimiysi.

  1. Kompleksonometriya.
  2. Suvning qattiqligini aniqlash tajribasi
  3. Tarkibida kompleks birikma saqlovchi dorilarning tibbiyotdagi ahamiyati. Xelatoterapiya.
4
29.

Noorganik kimyoda fizik–kimyoviy usullar. Vodorod, gidridlar, suv va vodorod peroksid xossalari.

  1. Optik emusion spektromertri bilan tanishish.
  2. Vodorod peroksidning fizik–kimyoviy hossalarini tajribalar yoʻli bilan oʻrganish.
  3. Vodorod, gidridlar, suv va vodorod peroksidning biologik ahamiyati.
4
30.

1 guruh s–blok metallar. Ularning olinishi va xossalari.

  1. Litiy kationini ochishga oid tajribalar.
  2. Natriy kationiga xos sifat reaksiyalar
  3. Kaliy kationiga xos sifat taxlilini olib borish.
  4. Laboratoriya fiziologik eritma tayyorlash.
4
Jami 120

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

№ Topshiriqlar mazmuni
1.

Dori vositalari ishlab chiqarish va unga qoʻyilgan talablar

2.

Oʻzbekiston dorivor oʻsimliklari va ulardan foydalanish

3.

Dori vositalarining kimyoviy tarkibiga koʻra turlari

4.

Sintetik dori vositalarning foydali tomonlari va zararlari

5.

Tabiiy dori vositalarning sintetik dori vositalardan afzalliklari

6.

Mineral moddalarning farmasevtika sanoatida qoʻllanilishi

7.

Chin eritma xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

8.

Chin eritma xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

9.

Suspenziya xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

10.

Emulsiya xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

11.

Kukun xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

12.

Maz, gel xolatida ishlab chiqariladigan moddalarga misollar va ularning kimyoviy tarkibi.

13.

Ichak florasi buzilganda, yalligʻlanganda qoʻllaniladigan dori vositalariga misollar (svecha) qoʻllanishi.

14.

Kaliy elementi saqlovchi dori vositalarining ahamiyati.

15.

Farmatsevtika sanoatida magniy elementi saqlovchi dori vositalari.

16.

Kalsiy saqlovchi dori vositalarining turlari va ahamiyati.

17.

Farmatsiya sanoatida temir saqlovchi preparatlarning roʻli.

18.

Yod saqlovchi dori vositalarining ahamiyati.

19.

Ftor saqlovchi preparatlar. Karies.

20.

Antiseptik vositalar kimyoviy tarkibi va qoʻllanish oʻrinlari.

21.

Aseptik vositalar kimyoviy tarkibi va qoʻllanish oʻrinlari.

22.

Xlor va uning antibakterial taʼsiri. Dezinfeksiyalovchi vosita.

23.

Farmatsevtika sanoatida konservantlarning qoʻllanilishi.

24.

Oʻzbekistonda farmatsevtika sanoatining istiqbollari.

25.

Biologik faol qoʻshimchalar ishlab chiqarish va unga qoʻyilgan talablar.

26.

Dori vositalarining farmatsevtik tahlili va uning ahamiyati.

27.

Dori vositalarining element analizi. OES.

28.

Dorixona ishini tashkil qilish. Dorilarni saqlashga qoʻyilgan talablar. Prieskurantlar.

29.

Oʻzbekistonda farmasevtika sanoatining istiqbollari

30.

Oziq–ovqat qoʻshilmalari ishlab chiqarish va unga qoʻyilgan talablar

  Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, kazus yoki media koʻrinishida topshiradilar.

 

 

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

  1. Tuxtayev X.R., Sharipov A.T., Aminov S.N. Noorganik kimyo. Darslik. Toshkent. 2018 y. –550 bet.
  2. Tuxtayev X.R., Aristonbekov A., Cho‘lponov K.A., Aminov S.N. Anorganik kimyo, Darslik. Toshkent. 2011 y. – 400 bet.

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

  1. Третьякова Ю.Д. Неорганическая химия: в 3 т./ Химия переходных металлов. Кн.2: учебник. Москва. 2007 г.
  2. Xolmatov D. Noorganik kimyo fanidan O‘quv uslubiy majmua. Namangan–2022 y.
  3. Razzakov N.A., A’zamjonova F.R. “Noorganik kimyo fanidan laboratoriya ishlarini tashkil qilish” Andijon – 2025 y.
  4. Saidobbozov S.Sh. Noorganik kimyodan laboratoriya ishlari Andijon – 2025 y.

7.3. Axborot manbaalari

  • https://e-library.sammu.uz
  • https://lib.cspu.uz

 

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni taqdimot / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (10-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida ogʻzaki shaklda olinadi.

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

№ Nazorat turlari Izoh Ball Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Kuzgi semestr
1WorkshopTalabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki52-13 hafta(lar) davomida
2Mustaqil ishTaqdimot / media / yozma / visual shakllarda amalga oshiriladi104-13 hafta(lar) davomida
3Vazifa / topshiriqlarTaqdimot / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi104-13 hafta(lar) davomida
4DavomatTalabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.151-13 hafta(lar) davomida
Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish
Jami 40  
Oraliq imtihon (OI)
1. Ogʻzaki Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha 20 10-hafta
Jami 20  
Yakuniy imtihon (YI)
1. Ogʻzaki Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar 40 Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami 40  
Jami 100  

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

Baho Foiz GPA
A+ 95-100 4.5
A 90-94 4.0
B+ 80-89 3.5
B 70-79 3.0
C+ 65-69 2.5
C 60-64 2.0
F 0-59 0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
  • fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
  • fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
  • berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
  • konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
  • mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
  • fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
  • tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
  • fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
  • fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
  • fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
  • fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
  • fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

  • fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
  • fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
  • bayon qilish ravon boʻlmasa;
  • fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
  • fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
  • fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
  • fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
  • fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
  • fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
  • fanni bilmasa.

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

Mualliflar: Saydaliyev Kodirjon Kosimjonovich,
KUAF, Umumiy kimyo kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)--
Razzakov Nabijon Alijonovich,
KUAF, Umumiy kimyo kafedrasi dotsenti, k.f.f.d (PhD)
Yangi muallif qo'shsh
Elektron pochta: Sayidaliyev_qodirjon@.ru
nabijon73@gmail.com
Tashkilot va kafedra: Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Umumiy kimyo kafedrasi
Taqrizchilar:

M.B.Tojidinov - KUAF, Umumiy kimyo kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)--

I.Q.Abduvohidov - Andijon tibbiyot instituti Tibbiy kimyo kafedrasi katta oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)--

Yangi taqrizchi qo'shsh
Talabalarni erkin qabul qilish kuni: Chorshanba-Payshanba, soat 15:00 – 16:00, 309 – xona.

 

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

 

Sillabus «Umumiy kimyo» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.

 

 

       

(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

(imzo)

F.Turdiyev

Fakultet dekani

(imzo)

S.Usmonova

Kafedra mudiri

(imzo)

N.Razzakov

Fan oʻqituvchisi
       

(imzo)

K.K.Saydaliyev

Fan oʻqituvchisi
Ichki taqriz yuklanmagan
Tashqi taqriz yuklanmagan