Xulqi ogʻishgan bolalar psixologiyasi

fani boʻyicha sillabus

1. Umumiy maʼlumotlar

2. Fan maqsadi

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

4. Taʼlim natijalari

5. Fan mazmuni

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

7.3. Axborot manbaalari

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

4.1. Bilimlar jihatidan:

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni

5.3. Seminar mashgʻulotlari mazmuni

Saqlash joyi

«TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

Akademik daraja	bakalavr		Taʼlim yoʻnalishi	60310900 - Psixologiya
Oʻqish davomiyligi (yil)	5		Semestr	7
Fan nomi	Xulqi ogʻishgan bolalar psixologiyasi		Fan kodi	DevPsy M 306
Taʼlim shakli	sirtqi		Fan turi	majburiy
Fan tili	Oʻzbek		Modulning davomiyligi	15 hafta
Fanga ajratilgan kredit	ECTS: 6		Baholash shakli	oraliq: test joriy: amaliy mashgʻulot yakuniy: test
Ajratilgan akademik soat hajmi	180		Auditoriya soatlari taqsimoti	maʼr	amal	sem
	24 (aud)	156 (must)		12	6	6

Mazkur fanning maqsadi Xulqi va shaxsiyati normal rivojlanishdan ogʻishgan bolalarni psixologik jihatdan oʻrganish, ularning ogʻishish sabablari va xususiyatlarini aniqlash, ijtimoiy-psixologik moslashuvlarini taʼminlash hamda ularni toʻgʻri tarbiyalash va reabilitatsiya qilish yoʻllarini ishlab chiqish.

1. Umumiy psixologiya (PSY101)

2. Ijtimoiy psixologiya (PSY205s)

xulqi ogʻishganlikning psixologik, pedagogik va ijtimoiy mazmunini biladi;
xulqi ogʻishgan bolalarning psixik rivojlanish qonuniyatlarini tushuntira oladi;
deviant va delinkvent xulqning sabablari va turlarini farqlaydi;
bunday bolalarni tarbiyalash va reabilitatsiya qilish nazariy asoslarini biladi;

xulqi ogʻishgan bolalarni aniqlash va diagnostika qilish usullaridan foydalanadi;
ularning shaxsiy va emotsional xususiyatlarini tahlil qila oladi;
psixoprofilaktika va psixokorreksiya usullarini amaliyotda qoʻllashni biladi;
oila va maktab bilan hamkorlikda bunday bolalarni tarbiyalash strategiyasini ishlab chiqadi;
xulqi ogʻishgan bolalar bilan ishlash jarayonida ilmiy-nazariy bilimlarni amaliyotga tatbiq eta olish;
ogʻir xulqli bolalar bilan muloqot qilishda samarali psixologik yondashuvni qoʻllash;

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Xulqi og’ishgan bolalar psixologiyasi fani tarixi, ijtimoiy me’yorlarning xulq atvorga ta’siri. Fanning premeti, maqsad-vazifalari, boshqa fanlar bilan aloqasi Ijtimoiy meʼyor. Unga taʼsir etuvchi omillar. Ijtimoiy ogʻish va uning sabablari.	2
2.	Shaxs og’ishgan xulqning mexanizmlari, psixologik tasnifi. Shaxs ogʻishgan xulqning determinatsiyasida ijtimoiy va tabiiy birlik. Psixologiyada shaxs fenomeni, shaxs nazariyalari (psixoanaliz, Yungian tahlil, bixevorizm, gumanistik, ekzistensial) Ogʻishgan xulq atvorning psixodinamik aspektlari, taxlil qilish sxemasi. Ogʻishgan xulq atvor psixologik tasnifi, fenomenlar qiyosiy tavsifnomasi	2
3.	Shaxs tajovuzkor axloqining shakllanish shart-sharoitlariva nazariyalari. Delikventlik axloq shaxs og’ishgan xulqining shakl sifatifa va qonunga qarshi motivatsiyasi. Tajovuz va tajovuzkor xulq atvor. Agressiya. Agressiv xulq atvorning shakllanish sharoiti. Delinkvent axloq mohiyati va shakllanish shart-sharoitlariʼ Qonunga qarshi motivatsiya Antiijtimoiy shaxs tushunchasi.	2
4.	Shaxs tobe axloqning tavsifi. Suitsidning shakllanish konseptsiyasi, suitsidal motivatsiya. Konseptual modellar, tobe axloqning omillari. Narkomaniya. Ichkilikbozlik Quvvatlovchi markazlarning shakllanishi va gedonik komponentlar bilan kechuvchi ehtiyoj sikli. Suitsidal axloq tushunchasi va tipologiyasi, E.Dyurkgeym “Ozini oʻldirish” nazariyasi asoschisi. Suitsiadal xulq atvorning psixodiagnostikasi va prifilaktikasi Suiqasd turlari, haqiqiy suiqasdlik xulqi va suiqasdlik holatining rivojlanishi. Bolalar va oʻsmirlarda suitsidning sabab va motivlari. Xulq atvordagi buzilishning namoyon boʻlish formalari.	2
5.	Shaxs og’ishgan axloqining psixodiagnostikasi. Shaxs og’ishgan axloqining prevensiyasi va intervensiyasi. Xulqi ogʻishgan bolalar bilan olib boriladigan psixodiagnostik ishlarining oʻziga xos jihatlari va tamoyillari. Deviant xulqli yoshlarning hayoqtiy mezonlari, xulq-atvor yoʻnalishi tahlili. Osmirlarning maʼnaviy-axloqiy va huquqiy meʼyorlar haqidagi tushunchasi, oʻzaro muloqotidagi qarama-qarshiliklar va kelishmovchiliklar. Ogʻishgan xulqning prevensiyasi va intervensiyasi boʻyicha umumiy tushuncha. Ogʻishgan xulqning turli shakllarida ijtimoiy psixologik aralashuv strategiyalari.	2
6.	Shaxs og’ishgan xulqning psixologik korreksiyasi, Xulqi og’ishgan bolalarning ota-onalari bilan amaliyotchi psixologning faoliyati. Hissiy holatlarni korreksiyalash usullari. Oʻz-oʻzini boshqarish usullari. Kognitiv usul. Istalmagan axloqni soʻndirish usuli. Ijobiy axloqni shakllantirish. Oʻsmir va oila minosabatlaridagi ota-ona va bola munosabatlarini meʼyorlashtirish boʻyicha konsultativ yordam berish usullari. Vaqtni toʻgʻri taqsimlash. Marginal shaxs tushunchasi, marginalning ijtimoiylashuv muammolarini oʻrganishda sotsiomadaniy yondashuvlar. Marginallikning rivojlanish turli ogʻma norasmiy guruhlarning kengayishi.	2
Jami		12

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Shaxs tobe axloqning tavsifi. Suitsidning shakllanish konseptsiyasi, suitsidal motivatsiya. Konseptual modellar, tobe axloqning omillari. Narkomaniya. Ichkilikbozlik Quvvatlovchi markazlarning shakllanishi va gedonik komponentlar bilan kechuvchi ehtiyoj sikli. Suitsidal axloq tushunchasi va tipologiyasi, E.Dyurkgeym “Ozini oʻldirish” nazariyasi asoschisi. Suitsiadal xulq atvorning psixodiagnostikasi va prifilaktikasi Suiqasd turlari, haqiqiy suiqasdlik xulqi va suiqasdlik holatining rivojlanishi. Bolalar va oʻsmirlarda suitsidning sabab va motivlari. Xulq atvordagi buzilishning namoyon boʻlish formalari.	2
2.	Shaxs og’ishgan axloqining psixodiagnostikasi. Shaxs og’ishgan axloqining prevensiyasi va intervensiyasi. Xulqi ogʻishgan bolalar bilan olib boriladigan psixodiagnostik ishlarining oʻziga xos jihatlari va tamoyillari. Deviant xulqli yoshlarning hayoqtiy mezonlari, xulq-atvor yoʻnalishi tahlili. Osmirlarning maʼnaviy-axloqiy va huquqiy meʼyorlar haqidagi tushunchasi, oʻzaro muloqotidagi qarama-qarshiliklar va kelishmovchiliklar. Ogʻishgan xulqning prevensiyasi va intervensiyasi boʻyicha umumiy tushuncha. Ogʻishgan xulqning turli shakllarida ijtimoiy psixologik aralashuv strategiyalari.	2
3.	Shaxs og’ishgan xulqning psixologik korreksiyasi, Xulqi og’ishgan bolalarning ota-onalari bilan amaliyotchi psixologning faoliyati. Hissiy holatlarni korreksiyalash usullari. Oʻz-oʻzini boshqarish usullari. Kognitiv usul. Istalmagan axloqni soʻndirish usuli. Ijobiy axloqni shakllantirish. Oʻsmir va oila minosabatlaridagi ota-ona va bola munosabatlarini meʼyorlashtirish boʻyicha konsultativ yordam berish usullari. Vaqtni toʻgʻri taqsimlash. Marginal shaxs tushunchasi, marginalning ijtimoiylashuv muammolarini oʻrganishda sotsiomadaniy yondashuvlar. Marginallikning rivojlanish turli ogʻma norasmiy guruhlarning kengayishi.	2
Jami		6

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Xulqi og’ishgan bolalar psixologiyasi fani tarixi, ijtimoiy me’yorlarning xulq atvorga ta’siri. Fanning premeti, maqsad-vazifalari, boshqa fanlar bilan aloqasi Ijtimoiy meʼyor. Unga taʼsir etuvchi omillar. Ijtimoiy ogʻish va uning sabablari.	2
2.	Shaxs og’ishgan xulqning mexanizmlari, psixologik tasnifi. Shaxs ogʻishgan xulqning determinatsiyasida ijtimoiy va tabiiy birlik. Psixologiyada shaxs fenomeni, shaxs nazariyalari (psixoanaliz, Yungian tahlil, bixevorizm, gumanistik, ekzistensial) Ogʻishgan xulq atvorning psixodinamik aspektlari, taxlil qilish sxemasi. Ogʻishgan xulq atvor psixologik tasnifi, fenomenlar qiyosiy tavsifnomasi	2
3.	Shaxs tajovuzkor axloqining shakllanish shart-sharoitlariva nazariyalari. Delikventlik axloq shaxs og’ishgan xulqining shakl sifatifa va qonunga qarshi motivatsiyasi. Tajovuz va tajovuzkor xulq atvor. Agressiya. Agressiv xulq atvorning shakllanish sharoiti. Delinkvent axloq mohiyati va shakllanish shart-sharoitlariʼ Qonunga qarshi motivatsiya Antiijtimoiy shaxs tushunchasi.	2
Jami		6

Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan

№	Topshiriqlar mazmuni
1.	Amaliy mashgʻulotlarga berilgan topshiriqlarni bajarish
2.	O‘tilgan mavzular yuzasidan loyiha ishi tayyorlash
3.	Berilgan loyiha ishini taqdimot qilish
4.	Fan yuzasidan insho, referat, maqola, tezis yozish

Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, kazus yoki media koʻrinishida topshirishadilar.

Komilova N.G` “Xulqi og‘ishgan bolalar psixologiyasi” – 203b. Toshkent 2019. 142bet.
Olimov.L. Ya. Nazarov.A. M. “Xulqi og‘ishgan bolalar psixologiyasi - ”O‘quvqo‘llanma – “Tafakkur avlodi”, 2020y. 496 bet.

Abduvahobova. D – “Xulqi og`ishgan bolalar psixologiyasi” darslik. Toshkent 2013. 347 b.

https://lib.cspu.uz/index.php?newsid=6073
https://unilibrary.uz/literature/217102
https://arm.tipi.uz/

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot/media/yozma/viziual koʻranishida himoya qiladi. Guruh aʼzolari (komanda) uyushgan holda pedagog-oʻqituvchi tomonidan berilgan topshiriqni bajarib kelishadi. Guruhga qoʻyilgan umumiy ball, har bir aʼzo-talabaga qoʻyilgan individual ball sifatida qayd etiladi.;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat/masala/topshiriqlarni esse/hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (3-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida test shaklda olinadi.

№	Nazorat turlari	Izoh	Ball	Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Kuzgi semestr
1	Workshop	Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki	5	1-4 hafta(lar) davomida
2	Mustaqil ish	Taqdimot/media/yozma/vizual shakllarda amalga oshiriladi	10	2-4 hafta(lar) davomida
3	Vazifa / topshiriqlar	Esse /hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi	10	3-4 hafta(lar) davomida
4	Davomat	Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.	15	1-4 hafta(lar) davomida
Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish
Jami			40
Oraliq imtihon (OI)
1.	Test	Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan testlar boʻyicha	20	3-hafta
Jami			20
Yakuniy imtihon (YI)
1.	Test	Oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan testlar boʻyicha	40	Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami			40
Jami			100

Baho	Foiz	GPA
A+	95-100	4.5
A	90-94	4.0
B+	80-89	3.5
B	70-79	3.0
C+	65-69	2.5
C	60-64	2.0
F	0-59	0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
bayon qilish ravon boʻlmasa;
fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
fanni bilmasa.

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

^(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

^(imzo)

B.Kurbonov

Fakultet dekani

^(imzo)

M.Bakiyeva

Kafedra mudiri

^(imzo)

M.Jabborova

Fan oʻqituvchisi

^(imzo)

I.Rasulov

Fan oʻqituvchisi

Mualliflar:	Jabborova Musharrafxon Zafarbek qizi, KUAF, Pedagogika, psixologiya va jismoniy madaniyat kafedrasi oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Rasulov Isomiddin Ravshanjon oʻgʻli, KUAF, Pedagogika, psixologiya va jismoniy madaniyat kafedrasi oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh
Elektron pochta:	musharrafjabborova8@gmail.com isomiddinrasulov0077@gmail.com
Tashkilot va kafedra:	Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Pedagogika, psixologiya va jismoniy madaniyat kafedrasi
Taqrizchilar:	X.Xaydarova - KUAF, Pedagogika, psixologiya va jismoniy madaniyat kafedrasi dotsenti v.b., ps.f.n. I.Yusupjonova - ADU, Psixologiya va pedagogika kafedrasi dotsenti, p.f.f.d., (PhD) Yangi taqrizchi qo'shsh
Talabalarni erkin qabul qilish kuni:	Payshanba-juma, soat 14.00 – 16.00, A bino Oʻqituvchilar xonasi

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

Sillabus «Pedagogika, psixologiya va jismoniy madaniyat» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.