Hozirgi oʻzbek adabiy tili

fani boʻyicha sillabus

1. Umumiy maʼlumotlar

2. Fan maqsadi

3. Fanni oʻzlashtirish uchun zarur boshlangʻich bilimlar

4. Taʼlim natijalari

5. Fan mazmuni

6. Mustaqil taʼlim topshiriqlari

7. Foydalanilgan adabiyotlar:

7.1. Asosiy adabiyotlar

7.2. Qoʻshimcha adabiyotlar

7.3. Axborot manbaalari

8. Fanni baholash mezoni va rejasi

8.1. Talabalar bilimini baholash turlari

8.2. Talabalar bilimini baholash mezoni

8.3. Qoʻqon universitetida baholash tavsifi

9. Imtihonga qoʻyilgan talab va koʻrsatmalar

10. Fan oʻqituvchisi toʻgʻrisida maʼlumot

4.1. Bilimlar jihatidan:

4.2. Koʻnikmalar jihatidan:

5.1. Maʼruza mashgʻulotlari mazmuni

5.2. Amaliy mashgʻulotlar mazmuni

5.3. Seminar mashgʻulotlari mazmuni

Saqlash joyi

«TASDIQLAYMAN»
Akademik ishlar boʻyicha prorektor
I. Gʻ. Mamajonov
________________________
«____»________________ 2025-yil

Akademik daraja	bakalavr		Taʼlim yoʻnalishi	60230100 - Filologiya va tillarni oʻqitish (oʻzbek tili)
Oʻqish davomiyligi (yil)	4		Semestr	3
Fan nomi	Hozirgi oʻzbek adabiy tili		Fan kodi	HOʻAT 2-311
Taʼlim shakli	kunduzgi		Fan turi	majburiy
Fan tili	Oʻzbek		Modulning davomiyligi	15 hafta
Fanga ajratilgan kredit	ECTS: 5		Baholash shakli	oraliq: ogʻzaki joriy: amaliy topshiriq yakuniy: test
Ajratilgan akademik soat hajmi	150		Auditoriya soatlari taqsimoti	maʼr	amal	sem
	60 (aud)	90 (must)		30	16	14

Mazkur fanning maqsadi Boʻlgʻusi filologlarga Davlat taʼlim standartlari asosida oʻzbek tilining grammatik qurilishi, morfemik tarkibi, morfologik qonuniyatlari, fan muammolari yuzasidan izchil ilmiy-nazariy bilim berishdan iborat Fanning vazifalari – talabalarga tilshunoslik asoslarini oʻrgatish – fonetika, leksikologiya, morfologiya, sintaksis kabi boʻlimlarni izchil oʻzlashtirish.Imlo va uslub qoidalarini oʻrgatish, adabiy til meʼyorlarini mustahkamlash. Oʻquvchi va talabalarni ijodiy fikrlashga undash, mustaqil yozma ishlar va nutqiy mashqlar orqali til boyligini kengaytirish. Nutqni tahlil qilish va baholash koʻnikmasini shakllantirish – matn, uslub, janrlarni ajratish va ulardan toʻgʻri foydalanishni oʻrgatish. Davlat tilining jamiyatdagi oʻrni va ahamiyatini anglatish, tilni asrash va rivojlantirishga boʻlgan masʼuliyatni tarbiyalash hamda nazariy-metodologik muammolari bilan shugʻullanish kompetensiyasini hosil qilish va rivojlantirish.

1. Тilshunoslik nazariyasi (TNI,809)

Oʻzbek tilshunosligi sohasidagi asosiy muammolarni tushunish va ularni hal qilish yoʻllari haqida tasavvurga ega boʻlish;
Morfemika va morfologiya boʻlimlari yuzasidan nazariy bilimlarga ega boʻlish va amaliyotda qoʻllay olish;
Sintaksis boʻlimi yuzasidan nazariy bilimlarga ega boʻlish: soʻz birikmasi, gap, gapning ifodaviy va tuzulishiga koʻra turlarini bilish va amaliyotda ogʻzaki va yozma shaklda qoʻllay olish.
Hozirgi oʻzbek adabiy tili fanining metod va usullaridan, shuningdek, didaktik vositalardan foydalana olishni bilishi kerak;
Adabiy til va meʼyor xususiyatlari haqida bilimga ega boʻlish;

Oʻzbek adabiy tilining morfemika, soʻz yasalishi va morfologiya boʻlimlariga oid koʻnikmalarni amalda qoʻllay oladi;
Grammatik maʼno va grammatik shakl munosabatini aniqlay oladi;
Soʻz turkumlari va ularning morfologik xususiyatlarini amalda ajrata oladi.
Soʻz birikmasi, gap, gap boʻlaklari va gapning tuzulishiga koʻra turlarini aniqlay oladi.

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Morfemika. Morfemaning boshqa lisoniy birliklar bilan munosabati. Morfemik sathning oʻrganish obyekti, maqsad va vazifalari. Til sathlari orasidagi munosabatlar: paradigmatik, sintgmatik,iyearxik. Morfemik sathning til sathlari orasida tutgan oʻrni.	2
2.	Morfemalar tasnifi. Oʻzak morfemalar, affiks morfemalar, oraliq morfemalar. Affiksal morfemalarning funksional tasnifi: yetakchi, koʻmakchi, derivatsion, relyatsion morfemalar. Morfema haqidagi nazariyalar.	2
3.	O‘zbek tili derivatsiyasi Derivatsiya nazariyasi. Soʻz yasash tizimi Soʻz yasash usullari Soʻz turkumlarida soʻz yasalishi	2
4.	Nazariy grammatikaga kirish. Grammatikaning tarkibiy qismlari Leksik maʼno va grammatik maʼno Soʻzshakl va uning turlari Soʻzlarni turkumlarga ajratish tamoyillari	2
5.	Fe’l so‘z turkumi Feʼlning morfologik belgilari Feʼlning lugʻaviy shakllari.. Feʼlning grammatik kategoriyalari. Feʼlning semantik tasnifi Feʼlning vazifa shakllari	2
6.	Ot so‘z turkumi Ot soʻz turkumining morfologik xususiyatlarii. Atoqli va turdosh otlar. Grammatik kategoriyalar. Modal shakllari	2
7.	Sifat va son so‘z urkumlari Sifat soʻz turkumi. Sifat darajalari. Son soʻz turkumi. Sonning maʼno guruhlari	2
8.	Olmosh va ravish so‘z turkumlari Olmosh soʻz turkumi. Olmoshning maʼno guruhlari. Ravish soʻz turkumi. Ravishning maʼno turlari.	2
9.	Yordamchi va alohida so‘zlar turkumi Koʻmakchi Bogʻlovchi Yuklama Alohida olingan soʻzlar	2
10.	Sintaksisga kirish.So‘z birikmasida so‘zlarning bog‘lansh usullari Soʻz birikmasi. Erkin va tobe aloqa. Soʻzlarning bogʻlanish usullari	2
11.	Gap kommunikativ birlik sifatida Gap va uning muhim belgilari. Gapning tuzilish turlari.. Gapning ifoda maqsadiga koʻra turlari.. Sodda gap	2
12.	Gap bo‘laklari Gap boʻlaklari Kesim Ega Ikkinchi darajali boʻlaklar	2
13.	Sodda gaplarning murakkablashuvi Sodda gaplarni murakkablashtiruvchi vositalar. Uyushiq boʻlaklar. Ajratilgan boʻlaklar. Kiritmalar	2
14.	Ko‘chirma gapli qurilmalar. Punktuatsiya. Koʻchirma gaplar. Oʻzlashtirma gap. Punktuatsiya	2
15.	Qo‘shma gaplar tasnifi Qoʻshma gaplar. Bogʻlangan qoʻshma gap. Ergash gapli qoʻshma gap. Bogʻlangan qoʻshma gap.	2
Jami		30

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	Morfemika. Morfema va uni boshqa lisoniy birliklar bilan munosabati. Morfemik sathning oʻrganish obyekti, maqsad va vazifalari. Til sathlari orasidagi munosabatlar: paradigmatik, sintgmatik,iearxik. Morfemik sathning til sathlari orasida tutgan oʻrni.	2
2.	Morfemalar tasnifi. Oʻzak morfemalar, affiks morfemalar, oraliq morfemalar. Affiksal morfemalarning funksional tasnifi: yetakchi, koʻmakchi, derivatsion, relyatsion morfemalar. Morfema haqidagi nazariyalar.	2
3.	Fe’l so‘z turkumi Feʼlning morfologik belgilari. Feʼlning lugʻaviy shakllari. Feʼlning grammatik kategoriyalari. Feʼlning semantik tasnifi. Feʼlning vazifa shakllari.	2
4.	Sifat va son so‘z urkumlari Sifat soʻz turkumi. Sifat darajalari. Son soʻz turkumi. Sonning maʼno guruhlari.	2
5.	Yordamchi va alohida so‘zlar turkumi Koʻmakchi. Bogʻlovchi. Yuklama. Alohida olingan soʻzlar.	2
6.	Gap kommunikativ birlik sifatida Gap va uning muhim belgilari. Gapning tuzilish turlari. Gapning ifoda maqsadiga koʻra turlari. Sodda gap.	2
7.	Sodda gaplarning murakkablashuvi Sodda gaplarni murakkablashtiruvchi vositalar. Uyushiq boʻlaklar. Ajratilgan boʻlaklar. Kiritmalar.	2
8.	Ko‘chirma gapli qurilmalar. Punktuatsiya. Koʻchirma gaplar. Oʻzlashtirma gap. Punktuatsiya	2
Jami		16

№	Mavzu va rejalar	soatlar hajmi
1.	O‘zbek tili derivatsiyasi Derivatsiya nazariyasi. Soʻz yasash tizimi Soʻz yasash usullari Soʻz turkumlarida soʻz yasalishi	2
2.	Nazariy grammatikaga kirish. Grammatikaning tarkibiy qismlari Leksik maʼno va grammatik maʼno Soʻz shakl va uning turlari Soʻzlarni turkumlarga ajratish tamoyillari	2
3.	Ot so‘z turkumi Ot soʻz turkumining morfologik xususiyatlari. Atoqli va turdosh otlar. Grammatik kategoriyalar. Modal shakllari	2
4.	Olmosh va ravish so‘z turkumlari Olmosh soʻz turkumi. Olmoshning maʼno guruhlari. Ravish soʻz turkumi. Ravishning maʼno turlari.	2
5.	Sintaksisga kirish. So‘z birikmasida so‘zlarning bog‘lansh usullari Soʻz birikmasi. Erkin va tobe aloqa. Soʻzlarning bogʻlanish usullari	2
6.	Gap bo‘laklari Gap boʻlaklari. Kesim. Ega. Ikkinchi darajali boʻlaklar.	2
7.	Qo‘shma gaplar tasnifi Qoʻshma gaplar. Bogʻlangan qoʻshma gap. Ergash gapli qoʻshma gap. Bogʻlangan qoʻshma gap.	2
Jami		14

Laboratoriya mashgʻulotlari uchun mavzu kiritilmagan yoki ushbu sillabusda Laboratoriya oʻtish nazarda tutilmagan

№	Topshiriqlar mazmuni
1.	Morfemika va uning o‘rganilishi
2.	Morfemalarni tasniflash masalalari
3.	Morfonologiya masalalari tahlili
4.	O‘zbek tili derivatsiyasi
5.	So‘z yasash usullari va u haqidagi ilmiy nazariyalar tahlili
6.	So‘z turkumlarida so‘z yasalishi
7.	Morfologiya.So‘zlarni turkumlarga ajratish tamoyillari
8.	Grammatik ma’no va grammatik shakl munosabati
9.	Fe’l so‘z turkumi
10.	Fe’lning grammatik kategoriyalari
11.	Fe’lning vazifa shakllari
12.	Ot so‘z turkumi va uning grammatik kategoriyalari
13.	Otning lug‘aviy shakllari
14.	Sifat so‘z turkumi
15.	Sonlarning otlashuvi
16.	Olmoshlarda pronominalizatsiya
17.	Ravishlarning morfologik xususiyatlari
18.	Yordamchi so‘zlarga xos morfologik xususiyatlar
19.	Alohida olingan so‘zlarning morfologik va sintaktik xususiyatlari
20.	Sintaksis
21.	So‘z birikmasi sintaksisi
22.	Gap sintaksisi
23.	Gap bo‘laklar
24.	Sodda gap turlari
25.	Sodda gaplarning murakkablashuvi
26.	Qo‘shma gaplar va ularning tasnifi
27.	Bog‘langan qo‘shma gaplar
28.	Ergash gapli qo‘shma gaplar
29.	Ko‘chirma va o‘zlashtirma gaplar
30.	Punktuatsiya

Talabalar fan boʻyicha mustaqil ishni loyiha ishi, kazus yoki media koʻrinishida topshirishadilar.

Nurmonov A., Mahmudov N. O‘zbek tilining nazariy grammatikasi (O‘zbek tili va adabiyoti yo‘nalishi talabalari uchun o‘quv qo‘llanma). – Toshkent, 2007. – 90 b.
Sayfullayeva R. va b. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: “Fan va texnologiyalar”, 2009. – 418 b.
Sapayev Q. Hozirgi o‘zbek adabiy tili. (morfemika, so‘z yasalishi va morfologiya). O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: Nizomıy nomidagı Toshkent davlat pedagogika universiteti. 2009. – 303 b.

Tурсунов У.ва бошқ. Ҳозирги ўзбек адабий тили. Дарслик. – Toшкент: “Ўқитувчи”, 1992. -278 б.
Ўзбек тили грамматикаси. Дарслик.1 tom (Moрфология). – Toшкент: “Fan”, 1975. - 460 б.

https://ziyonet.uz/
https://inlibrary.uz/
https://arxiv.uz/

Axborot resurs markazi boshligʻi ______________ G. Qodirova

Mazkur fandan talabalar bilimini baholashda ushbu nazorat turlaridan foydalaniladi: Joriy baholash (JB), Oraliq imtihon (OI), Yakuniy imtihon (YI).

Joriy baholash (JB). Ushbu nazorat turi semestr davomida toʻplanib boriladi va quyidagilardan tarkib topadi:

- Workshop. Talabaning mashgʻulotlarda faolligi va unga berilgan savollarga bergan javobi baholanib boriladi;

- Mustaqil ish. Fanning xususiyatidan kelib chiqib, talaba yakka yoki mini guruhlarga boʻlingan holda berilgan vazifalarni taqdimot / media / yozma / visual koʻranishida himoya qiladi;

- Vazifa / topshiriqlar. Har bir talaba individul tarzda oʻqituvchi tomonidan berilgan muammoli vaziyat / masala / topshiriqlarni esse / hisobot koʻrinishida oldindan fan oʻqituvchi bergan namuna asosida bajaradi;

- Davomat. Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.

Oraliq imtihon (OI). Ushbu nazorat turi semestrning (8-haftasida) belgilangan kun davomida oʻtkaziladi. Fan oʻqituvchisi oraliq imtihon shakli va oʻtkazish tartibi toʻgʻrisida talabalarni fan semestrining dastlabki darslarida xabardor qiladi.

Yakuniy imtihon (YI). Semestr yakunlangandan soʻng yakuniy imtixonlar haftasida test shaklda olinadi.

№	Nazorat turlari	Izoh	Ball	Oʻtkazilish vaqti (boshlanishi – tugashi)
Joriy baholash (JB)
Kuzgi semestr
1	Workshop	Talabaning interfaolligi, mashgʻulotlarda ishtiroki	5	2-13 hafta(lar) davomida
2	Mustaqil ish	Taqdimot / media / hisobot shakllarda amalga oshiriladi	10	4-14 hafta(lar) davomida
3	Vazifa / topshiriqlar	Taqdimot / hisobot koʻrinishida rasmiylashtiriladi	10	4-13 hafta(lar) davomida
4	Davomat	Talabaning amaliy dars mashgʻulotlariga qatnashganlik ulushidan kelib chiqib baholanadi.	15	1-15 hafta(lar) davomida
Joriy baholash uchun maʼlumot qoʻshish
Jami			40
Oraliq imtihon (OI)
1.	Ogʻzaki	Oraliqqacha oʻtilgan mavzular yuzasidan tayyorlangan savollar bileti boʻyicha	20	8-hafta
Jami			20
Yakuniy imtihon (YI)
1.	Test	Oʻtilgan mavzular yuzasidan amaliy va nazariy savollar	40	Oʻquv jarayoni tugagandan soʻng
Jami			40
Jami			100

Baho	Foiz	GPA
A+	95-100	4.5
A	90-94	4.0
B+	80-89	3.5
B	70-79	3.0
C+	65-69	2.5
C	60-64	2.0
F	0-59	0

Izoh: Talaba 0-59 oraligʻida oʻzlashtirish koʻrsatkichiga yoki bir fanning 1/3 qismiga sababsiz qatnashmasa oʻqiyotgan semestrida mazkur fandan oʻzlashtirmagan (feyl), akademik qarzdor hisoblanadi. Oʻzlashtirilmagan fanlarni qayta oʻzlashtirish uchun talaba oʻrnatilgan tartibda fan oʻqituvchisi tomonidan berilgan topshiriqlarni bajarishi zarur.

Talabaning fan boʻyicha oʻzlashtirish koʻrsatkichini nazorat qilishda quyidagi mezonlar tavsiya etiladi:

a) aʼlo (A, A+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini toʻliq yorita olsa;
fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiylik va mantiqiylik saqlanib, ilmiy xatolik va chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fan boʻyicha mavzu materiallarining nazariy yoki amaliy ahamiyati haqida aniq tasavvurga ega boʻlsa;
fan doirasida mustaqil erkin fikrlash qobiliyatini namoyon eta olsa;
berilgan savollarga aniq va loʻnda javob bera olsa;
konspektga puxta tayyorlangan boʻlsa;
mustaqil topshiriqlarni toʻliq va aniq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy-xuquqiy xujjatlarni toʻliq oʻzlashtirgan boʻlsa;
fanga tegishli mavzulardan biri boʻyicha ilmiy maqola chop ettirgan boʻlsa;
tarixiy jarayonlarni sharxlay bilsa;

b) yaxshi (B, B+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fanning moxiyati va mazmunini tushungan, fandagi mavzularni bayon qilishda ilmiy va mantiqiy chalkashliklarga yoʻl qoʻymasa;
fanning mazmunini amaliy ahamiyatini tushungan boʻlsa;
fan boʻyicha berilgan vazifa va topshiriqlarni oʻquv dasturi doirisida bajarsa;
fan boʻyicha berilgan savollarga toʻgʻri javob bera olsa;
fan boʻyicha konspektini puxta shakllantirgan boʻlsa;
fan boʻyicha mustaqil topshiriqlarni toʻliq bajargan boʻlsa;
fanga tegishli qonunlar va boshqa meʼyoriy xujjatlarni oʻzlashtirgan boʻlsa.

c) qoniqarli (C, С+) baho olish uchun talabaning bilim darajasi quyidagilarga javob berishi lozim:

fan xaqida umumiy tushunchaga ega boʻlsa;
fandagi mavzularni tor doirada yoritib, bayon qilishda ayrim chalkashliklarga yoʻl qoʻyilsa;
bayon qilish ravon boʻlmasa;
fan boʻyicha savollarga mujmal va chalkash javoblar olinsa;
fan boʻyicha matn puxta shakllantirilmagan boʻlsa.

d) quyidagi hollarda talabaning bilim darajasi qoniqarsiz (F) baho bilan baholanishi mumkin:

fan boʻyicha mashgʻulotlarga tayorgarlik koʻrilmagan boʻlsa;
fan boʻyicha mashgʻulotlarga doir xech qanday tasavvurga ega boʻlmasa;
fan boʻyicha matnlarni boshqalardan koʻchirib olganligi sezilib tursa;
fan boʻyicha matnda jiddiy xato va chalkashliklarga yoʻl qoʻyilgan boʻlsa;
fanga doir berilgan savollarga javob olinmasa;
fanni bilmasa.

1. Talaba imtihon nazorati qoidalarini buzgan hollarda, mazkur fandan imtihon bali bekor qilinishi haqida ogohlantiriladi.

2. Komissiya aʼzosi imtihon boshlanishini eʼlon qilgunga qadar imtihon varagʻini ochish taʼqiqlanadi.

3. Talaba uyali yoki boshqa aloqa vositalari, gadjetlarni oʻchirib, komissiya aʼzosi koʻrsatmasiga binoan oʻzidan uzoqlikda saqlashi shart. Kitob, manuskript, daftar va boshqa koʻmaklashuvchi materiallardan foydalanish mumkin emas.

4. Talabalar bir-biri bilan gaplashishi, imtihon varaqlarini koʻrsatishi, koʻchirtirishi, boshqalarni chalgʻitishi maʼn etiladi.

5. Oziq-ovqat va ichimliklarni auditoriyaga olib kirishi mumkin emas. Shifokor koʻrsatmasiga binoan dori-darmon, kichik idishdagi suv bundan mustasno.

6. Auditoriyadan ruxsatsiz chiqish mumkin emas. Xususan, imtihonning birinchi va oxirgi 10 minutida auditoriyadan chiqish taʼqiqlanadi. Talaba imtihon varaqasini muddatidan oldin topshirib chiqib ketgan holatda qayta auditoriyaga qoʻyilmaydi.

7. Komissiya aʼzosi imtihon tugashini eʼlon qilganidan soʻng, talaba yozishni toʻxtatadi va imtihon varaqlari yigʻilgunga qadar auditoriyani tark etmaydi.

^(imzo)

Gʻ.Xolbutayev

Akademik ishlar departamenti boshligʻi

^(imzo)

S.Dadabayev

Fakultet dekani

^(imzo)

F.Xabibullayeva

Kafedra mudiri

^(imzo)

M.Arabboyeva

Fan oʻqituvchisi

^(imzo)

G.Kabuljonova

Fan oʻqituvchisi

Mualliflar:	Arabboyeva Maxfuzaxon Akramjonovna, KUAF, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi oʻqituvchisi, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Kabuljonova Gulbaxor Komiljonovna, KUAF, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi muallif qo'shsh
Elektron pochta:	mahfuzaarabboyeva@gmail.com kabulzonovagulbahor@gmail.com
Tashkilot va kafedra:	Qoʻqon universiteti Andijon filiali, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi
Taqrizchilar:	O.Azamatova - ADPI, Oʻzbek tili va adabiyoti kafedrasi dotsenti v.b., --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- B.Axmedov - KUAF, Oʻzbek va rus filologiyasi kafedrasi dotsenti, --ilmiy darajasini kiriting, masalan, t.f.f.d (PhD) (bor bo'lsa)-- Yangi taqrizchi qo'shsh
Talabalarni erkin qabul qilish kuni:	Chorshanba-Juma, soat 15:00 – 16:00, B bino 401-xona.

Sillabus Universitet Kengashining 2025 yil ______________ dagi ____ - sonli yigʻilish bayoni bilan tasdiqlangan.

Sillabus «Oʻzbek va rus filologiyasi» kafedrasining 2025 yil _________________ dagi _____ - sonli yigʻilish bayoni bilan maʼqullangan.